Riebeckite
Wzór chemiczny: ☐Na<sub>2</sub>(Fe<sup>2+</sup><sub>3</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>)Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub>
Riebeckit to zasadowy amfibol sodowy, tworzący ciemne, pryzmatyczne lub włókniste kryształy, znany głównie ze swojej azbestowej odmiany - krokidolitu.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5-6
- Połysk
- Szklisty, jedwabisty
- Rysa
- Niebieskoszary
- Gęstość
- 3.02-3.42
- Łupliwość
- Doskonała według {110}
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Prześwitujący do nieprzezroczystego
- Układ krystaliczny
- Jednoskośny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Riebeckit najłatwiej rozpoznać po jego ciemnoniebieskiej do czarnej barwie, pryzmatycznym lub włóknistym pokroju oraz występowaniu w charakterystycznych skałach, takich jak alkaliczne granity, sjenity czy łupki. Typowy dla amfiboli kąt między płaszczyznami łupliwości (około 124°) jest kluczową cechą, choć trudną do zaobserwowania w agregatach włóknistych. ## Odróżnianie od podobnych Riebeckit można pomylić z innymi ciemnymi amfibolami, takimi jak hornblenda czy arfvedsonit. Hornblenda jest zazwyczaj czarna lub ciemnozielona, rzadko niebieskawa. Arfvedsonit, również niebiesko-czarny, często wykazuje silniejszy pleochroizm i występuje w nieco innych paragenezach. Turmalin (szczególnie schörl) ma podobną barwę, ale jest znacznie twardszy i ma inny pokrój kryształów (trygonalny, często ze zbrużdżeniami na ścianach). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj wydłużone w formie pryzmatów lub słupów. Bardzo często tworzy skupienia igiełkowe, włókniste, promieniste lub splątane masy. W skałach występuje w postaci rozproszonych, pojedynczych kryształów lub agregatów.
Środowisko występowania
## Geneza Riebeckit jest minerałem charakterystycznym dla skał magmowych bogatych w sód i ubogich w wapń. Powstaje w alkalicznych granitach, sjenitach, ryolitach i fonolitach. Występuje również w skałach metamorficznych niskiego stopnia, takich jak łupki glaukofanowe (facja łupków błękitnych) oraz w metasomatycznych utworach zwanych fenitami. Odmiana krokidolitowa tworzy się w wyniku procesów hydrotermalnych w obrębie warstwowanych formacji żelazistych (BIF). ## Asocjacje mineralne W skałach magmowych współwystępuje z kwarcem, skaleniami alkalicznymi (albitem, mikroklinem), egirynem, arfvedsonitem i astrofyllitem. W skałach metamorficznych towarzyszą mu glaukofan, crossyt, epidot, stilpnomelan i chloryt. W formacjach żelazistych asocjuje z magnetytem, hematytem i kwarcem. ## Lokalizacje Znaczące lokalizacje riebeckitu obejmują Quincy w Massachusetts (USA), gdzie występuje w granitach; Pikes Peak w Kolorado (USA); Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Krokidolit jest znany głównie z RPA (Góry Kuruman, Prowincja Przylądkowa Północna) oraz z Wittenoom w Australii Zachodniej. W Europie występuje m.in. na Półwyspie Kolskim w Rosji i w kompleksie Ilímaussaq na Grenlandii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostro zakończone kryształy o intensywnej, niebieskiej barwie, osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. W przypadku krokidolitu poszukiwane są okazy o długich, jedwabistych włóknach i żywym, niebieskim kolorze. Atrakcyjne są również pseudomorfozy kwarcu po krokidolicie, czyli sokole i tygrysie oko, zwłaszcza w formie wypolerowanych płyt lub kaboszonów ukazujących efekt kociego oka. ## Popularne stanowiska Dla krystalicznych okazów riebeckitu cenione są lokalizacje takie jak Mont Saint-Hilaire (Kanada) i Pikes Peak (USA). Najsłynniejsze i najbardziej wartościowe okazy krokidolitu (niebieskiego azbestu) pochodzą z historycznych kopalń w Republice Południowej Afryki. Z kolei najlepsze na świecie okazy tygrysiego oka, będącego pseudomorfozą po riebeckicie, również pochodzą z RPA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy riebeckitu można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. W razie potrzeby dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, jednak należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz należy dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu lub włókien, szczególnie z odmiany krokidolitowej, ze względu na ich działanie rakotwórcze. Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Okazy, zwłaszcza włókniste, najlepiej przechowywać w zamkniętych, przezroczystych pojemnikach lub gablotach, aby zapobiec pyleniu i przypadkowemu uwolnieniu włókien do otoczenia. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy wilgocią, ale stabilne warunki są zawsze zalecane.