Rhabdophane-(Y)

Wzór chemiczny: YPO<sub>4</sub>·H<sub>2</sub>O

Uwodniony fosforan itru, tworzący najczęściej kuliste lub skorupowe agregaty o charakterystycznym, tłustym połysku.

## Charakterystyka Rabdofan-(Y) jest uwodnionym fosforanem itru, należącym do grupy rabdofanu. Rzadko tworzy wykształcone, sześcioboczne kryształy. Zazwyczaj występuje w formie skupień promienistych, kulistych (botryoidalnych), groniastych lub jako naskorupienia i naloty. Jego powierzchnia jest często matowa lub pokryta cienką warstwą produktów wietrzenia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3.5 w skali Mohsa. Jego połysk jest charakterystyczny, najczęściej tłusty, niekiedy szklisty. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Gęstość jest stosunkowo wysoka jak na minerał niemetaliczny i wynosi około 4.0 g/cm³. ## Barwy i odmiany Przyjmuje barwy od brązowej i żółtobrązowej, przez różowawą, bladożółtą, aż po białą i szarą. Nie wyróżnia się odmian barwnych o znaczeniu handlowym. Nazwa "rabdofan" odnosi się do całej grupy minerałów, a przyrostek "-(Y)" precyzuje, że dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w tym konkretnym minerale jest itr. ## Historia i nazwa Nazwa "rabdofan" pochodzi od greckich słów *rhabdos* (pręt, laska) i *phainesthai* (pojawiać się), co nawiązuje do charakterystycznych pasm absorpcyjnych w jego widmie. Przyrostek -(Y) został dodany w celu odróżnienia go od innych członków grupy, w których dominują inne pierwiastki ziem rzadkich, jak lantan czy cer. ## Zastosowania Rabdofan-(Y) jest minerałem o znaczeniu głównie naukowym i kolekcjonerskim. Może stanowić podrzędne źródło itru i innych pierwiastków ziem rzadkich, jeśli występuje w odpowiednio dużych koncentracjach.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Greasy to Vitreous
Rysa
White or pale brownish white
Gęstość
3.94-4.01
Łupliwość
Good on {1010}
Przełam
Uneven to Subconchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy to forma występowania (kuliste, nerkowate agregaty, naskorupienia), tłusty połysk, stosunkowo wysoka gęstość i środowisko występowania (strefy wietrzenia pegmatytów i innych skał bogatych w pierwiastki ziem rzadkich). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi fosforanami, takimi jak wavellit czy strengit. Wavellit tworzy podobne agregaty promieniste, ale ma niższą gęstość. Od strengitu i innych fosforanów żelaza odróżnia go jaśniejsza rysa i brak silnej reakcji na magnes. Ostateczne potwierdzenie wymaga często zaawansowanych analiz chemicznych (EDS). ## Formy kryształów Kryształy, jeśli występują, są sześcioboczne, pryzmatyczne lub igiełkowe. Najczęściej spotyka się go jednak w postaci skupień promienisto-włóknistych, tworzących agregaty kuliste, groniaste i nerkowate, a także jako masy ziemiste i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów zawierających pierwiastki ziem rzadkich, takich jak ksenotym-(Y), gadolinit-(Y) czy euksenit-(Y). Tworzy się głównie w pegmatytach granitowych, karbonatytach oraz w żyłach hydrotermalnych. Może również występować w osadach aluwialnych jako produkt redepozycji. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje, czyli ksenotymem-(Y) i monacytem, a także z fluorytem, bastnäsytem, turytem, limonitem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Znane stanowiska obejmują m.in. Kornwalię w Wielkiej Brytanii (lokalizacja typowa), Salisbury w Connecticut (USA), Iveland w Norwegii, a także Ural w Rosji i niektóre pegmatyty w Brazylii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione są okazy o dobrze wykształconych, kulistych lub groniastych agregatach z wyraźnym połyskiem. Intensywność i czystość barwy (np. żywy róż lub brąz) podnoszą atrakcyjność. Okazy z widocznymi, choćby niewielkimi, kryształami są rzadkością i mają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Kornwalii i Connecticut. Współcześnie okazy pojawiają się sporadycznie z różnych pegmatytów na świecie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na zarysowania ze względu na niską twardość. Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi detergentami. Niektóre okazy mogą zawierać śladowe ilości pierwiastków promieniotwórczych (tor, uran), dlatego należy unikać wdychania pyłu i przechowywać je z dala od miejsc stałego przebywania. ## Przechowywanie Przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Chronić przed kurzem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej