Rhabdophane-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce³⁺PO₄·H₂O

Rabofan-(Ce) to uwodniony fosforan ceru, tworzący najczęściej promieniste agregaty, kuliste skupienia i naskorupienia o woskowym lub tłustym połysku.

## Charakterystyka Rabofan-(Ce) jest minerałem z grupy rabofanu, należącym do gromady fosforanów. Jego nazwa odnosi się do dominującego pierwiastka ziem rzadkich - ceru. Zazwyczaj występuje w formie drobnych, promienistych lub włóknistych agregatów, tworząc kuliste skupienia (sferolity), groniaste naskorupienia, a także skupienia ziemiste lub masywne. Rzadko obserwuje się go w postaci wykształconych, sześciobocznych kryształów o niewielkich rozmiarach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się stosunkowo niską twardością, wynoszącą około 3,5 w skali Mohsa. Jego połysk jest najczęściej woskowy, tłusty lub szklisty. Jest minerałem dość kruchym. Gęstość waha się w przedziale 3,94-4,01 g/cm³. ## Barwy i odmiany Rabofan-(Ce) przyjmuje różne barwy, najczęściej jest żółtawy, brązowy, różowawy, zielonkawy lub niemal bezbarwny. Jego barwa jest często niejednorodna, a skupienia mogą wykazywać strefowe zabarwienie. Nie wyróżnia się specyficznych odmian handlowych czy gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa "rabofan" pochodzi od greckich słów *rhabdos* (ῥάβδος) oznaczającego "pręt" lub "laskę" oraz *phainesthai* (φαίνεσθαι) oznaczającego "ukazywać się", co nawiązuje do charakterystycznego pasmowego widma absorpcyjnego obserwowanego w spektroskopie. Przyrostek "-(Ce)" został dodany w 1987 roku przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w celu wskazania ceru jako dominującego pierwiastka ziem rzadkich w tym konkretnym minerale z grupy. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1878 roku przez Williama F. Hillebranda. ## Zastosowania Rabofan-(Ce), jako minerał zawierający pierwiastki ziem rzadkich, może być podrzędnym składnikiem niektórych rud ceru i innych lantanowców. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów i pospolite formy występowania, jego znaczenie kolekcjonerskie jest ograniczone do wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Barwa: Brown, pale pink, yellowish-white; pale gray, fibers may be colourless in transmitted light.
Połysk: Greasy
Rysa: Colorless when pure
Gęstość: 3.77
Łupliwość: Good on {1010}
Przełam: Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji rabofanu-(Ce) są jego formy występowania - typowo kuliste, groniaste lub promieniste agregaty. Charakterystyczny jest również woskowy lub tłusty połysk. Niska twardość (około 3,5) pozwala odróżnić go od wielu twardszych minerałów. W warunkach laboratoryjnych ostatecznym potwierdzeniem jest analiza chemiczna wykazująca obecność fosforu i ceru. ## Odróżnianie od podobnych Rabofan-(Ce) bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi, takimi jak piromorfit, wavellit czy strengit. - **Piromorfit** jest znacznie twardszy (3,5-4) i gęstszy (do 7,1 g/cm³), a jego kryształy są zazwyczaj lepiej wykształcone i mają szklisty do żywicznego połysk. - **Wavellit** również tworzy promieniste agregaty, ale ma szklisty lub perłowy połysk i często występuje w szczelinach skał osadowych. - **Strengit** tworzy podobne sferolityczne agregaty, ale ma charakterystyczną różową lub fioletową barwę i szklisty połysk. ## Formy kryształów Rabofan-(Ce) krystalizuje w układzie heksagonalnym. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają postać niewielkich, sześciobocznych pryzmatów lub tabliczek. Najczęściej spotykane są formy skupień: promieniste, włókniste, sferolityczne, groniaste, a także masywne i ziemiste naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Rabofan-(Ce) jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców i pegmatytów zawierających minerały pierwiastków ziem rzadkich, takie jak monacyt czy bastnezyt. Może również tworzyć się w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur oraz w skałach osadowych, gdzie wytrąca się z roztworów bogatych w fosfor i lantanowce. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania. Do jego typowych asocjacji należą: monacyt, bastnezyt, limonit, strengit, piromorfit, a także różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia rabofanu-(Ce) odnotowano w wielu miejscach na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą Salisbury w stanie Connecticut (USA), gdzie został po raz pierwszy opisany. Inne ważne stanowiska to kopalnia Fowey Consols w Kornwalii (Wielka Brytania), rejon Mont-Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), a także liczne wystąpienia w Niemczech (Bawaria, Las Czarny), Rosji (Półwysep Kolski) i Brazylii (Minas Gerais).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska rabofanu-(Ce) jest dość specyficzna. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami o wyraźnej barwie i połysku. Duże znaczenie mają również estetyczne, kuliste lub promieniste agregaty na kontrastującej matrycy skalnej. Ze względu na rzadkość dobrze uformowanych okazów, nawet mikromonty z ostrymi kryształami są poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji w Salisbury (Connecticut, USA) mają wartość historyczną. Wysoko cenione są również dobrze uformowane agregaty z niektórych kopalń w Niemczech oraz z Mont-Saint-Hilaire w Kanadzie, skąd pochodzą okazy o interesujących asocjacjach mineralnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy rabofanu-(Ce) są delikatne i należy czyścić je z dużą ostrożnością. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości). Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i unikać długotrwałego namaczania. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami, które mogą uszkodzić lub całkowicie rozpuścić minerał. Rabofan-(Ce) jest stosunkowo miękki, dlatego trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). Należy również unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy unikać ekstremalnych zmian temperatury. ## Przechowywanie Okazy najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Dotyczy to zwłaszcza delikatnych, igiełkowych agregatów. Wystawianie na otwartych półkach jest możliwe, pod warunkiem ochrony przed kurzem i uszkodzeniami fizycznymi.