Rankinite

Wzór chemiczny: Ca₃Si₂O₇

Rankinit to rzadki krzemian wapnia, występujący w postaci bezbarwnych do białych, drobnych ziaren lub skupień w skałach metamorficznych kontaktowo.

## Charakterystyka Rankinit jest minerałem należącym do grupy sorokrzemianów, chemicznie definiowanym jako krzemian wapnia. Występuje zazwyczaj w formie bardzo drobnych, anhedralnych (nie wykazujących własnej formy krystalicznej) ziaren, które mogą tworzyć zbite lub ziemiste skupienia. Rzadko obserwuje się go w postaci niewielkich, listewkowych kryształów. Jest bezbarwny lub biały, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą około 5.5. Jego gęstość jest zbliżona do gęstości kwarcu i wynosi około 2.96 g/cm³. Wykazuje białą rysę i szklisty połysk. Jest minerałem kruchym, o nierównym przełamie. Niektóre źródła wskazują na możliwą, choć niewyraźną łupliwość. ## Barwy i odmiany Rankinit jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Ze względu na swoją rzadkość i formę występowania, nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Rankinit został po raz pierwszy opisany w 1942 roku przez Cecila Edgara Tilley'a. Nazwa minerału honoruje George'a Rankina, chemika pracującego w Geophysical Laboratory of the Carnegie Institution for Science w Waszyngtonie, który jako pierwszy zsyntetyzował jego chemiczny odpowiednik (Ca₃Si₂O₇) w 1915 roku. Miejscem typowym, z którego pochodziły pierwsze opisane próbki, jest Scawt Hill w hrabstwie Antrim, w Irlandii Północnej. ## Zastosowania Rankinit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do sfery naukowej, jako składnik niektórych skał metamorficznych i produktów przemysłowych (cement, żużel), oraz do zainteresowania kolekcjonerskiego ze względu na swoją rzadkość.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5.5
Barwa: Colourless
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.96
Łupliwość: (100)
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja rankinitu w warunkach amatorskich jest niezwykle trudna. Makroskopowo jest to najczęściej biały lub bezbarwny minerał o ziarnistej teksturze, występujący w cienkich warstewkach lub agregatach. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Rankinit może być łatwo pomylony z wieloma innymi białymi minerałami kontaktowymi, takimi jak wollastonit, larnit, spurryt czy kalcyt. Od kalcytu odróżnia go brak reakcji z zimnym, rozcieńczonym kwasem solnym oraz wyższa twardość. Odróżnienie od pozostałych krzemianów wapnia jest praktycznie niemożliwe bez specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego. ## Formy kryształów Kryształy rankinitu są niezwykle rzadkie. Jeśli występują, przyjmują formę drobnych, wydłużonych listewek lub igiełek, osiągających co najwyżej kilka milimetrów długości. Zazwyczaj tworzy on jednak drobnoziarniste, zbite lub proszkowe agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Rankinit jest produktem metamorfizmu kontaktowego wysokich temperatur i niskiego ciśnienia. Powstaje w strefach kontaktu intruzji magmowych (głównie bazaltowych i diabazowych) z bogatymi w węglan wapnia skałami osadowymi, takimi jak wapienie i kreda. Może również krystalizować w ksenolitach wapiennych porwanych przez lawę. Jest także identyfikowany jako składnik niektórych cementów portlandzkich i żużli wielkopiecowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi krzemianami wapnia powstałymi w podobnych warunkach. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą larnit, spurryt, wollastonit, melilit, grossular, wezuwian, tilleyit oraz kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska rankinitu znajdują się w Irlandii Północnej (Scawt Hill, Carneal) oraz w Szkocji (wyspa Muck). Występuje również w Crestmore w Kalifornii (USA), w rejonie Wezuwiusza we Włoszech, w kompleksie Hatrurim w Izraelu, w prefekturze Okayama w Japonii oraz w kilku miejscach w Rosji (Syberia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska rankinitu jest determinowana głównie przez jego rzadkość i lokalizację. Najbardziej cenione są okazy z dobrze zdefiniowanymi, choćby niewielkimi, kryształami listewkowymi. Wysoko oceniane są również bogate agregaty z klasycznych lokalizacji, takich jak Scawt Hill, zwłaszcza gdy występują w towarzystwie innych rzadkich minerałów kontaktowych. Czystość i intensywność bieli mają drugorzędne znaczenie. ## Popularne stanowiska Okazy ze Scawt Hill w Irlandii Północnej oraz z wyspy Muck w Szkocji są uważane za klasyki i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów specjalizujących się w mineralogii systematycznej i minerałach skał kontaktowych. Materiał z Crestmore w Kalifornii również jest istotny z historycznego i naukowego punktu widzenia.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy rankinitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka na sucho. Z uwagi na jego występowanie w delikatnych agregatach, należy unikać mycia pod bieżącą wodą, która mogłaby je uszkodzić. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się czystą wodę destylowaną lub alkohol izopropylowy, aplikowane delikatnie wacikiem. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, które mogą reagować z minerałem. Rankinit jest wrażliwy na wstrząsy i uderzenia, dlatego należy obchodzić się z nim delikatnie. Nie należy go podgrzewać ani poddawać gwałtownym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy rankinitu, zwłaszcza te o delikatnej strukturze, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "perky box", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać przechowywania w miejscach o dużej wilgotności.