Ranciéite

Wzór chemiczny: (Ca,Mn²⁺)₀.₂(Mn⁴⁺,Mn³⁺)O₂·₀.₆H₂O

Ranciéit jest uwodnionym tlenkiem manganu i wapnia, tworzącym czarne, ziemiste lub nerkowate skupienia o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Ranciéit to uwodniony tlenek manganu i wapnia, należący do grupy birnessytu. Rzadko tworzy dostrzegalne kryształy, najczęściej występuje w postaci skupień zbitych, nerkowatych, groniastych lub stalaktytowych. Spotykany jest również w formie cienkich nalotów, powłok i skupień ziemistych lub proszkowych. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, przypominający inne tlenki manganu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi od 2 do 3. Jest kruchy i ma niewielką gęstość, wahającą się od 3,2 do 3,3 g/cm³. Wykazuje metaliczny do półmetalicznego połysk, który w skupieniach ziemistych staje się matowy. Jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Ranciéit ma barwę od stalowoszarej do czarnej lub czarnobrunatnej. Jego rysa jest charakterystyczna, ciemnobrązowa do czarnej. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od kopalni Rancié w departamencie Ariège we Francji, gdzie został po raz pierwszy opisany. Nazwę nadał mu Alexandre Félix Gustave Achille Leymérie w 1859 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niepozorny wygląd, ranciéit nie ma znaczenia przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich lub systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5-3
Barwa: Black, brownish, violet
Połysk: Metallic
Rysa: Dark brown
Gęstość: 3.20
Łupliwość: Perfect on {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja ranciéitu w terenie jest trudna i zazwyczaj wymaga analizy laboratoryjnej (XRD). Wstępnie można go rozpoznać po niskiej twardości, czarnej lub stalowoszarej barwie, ciemnobrązowej do czarnej rysie oraz występowaniu w formie nerkowatych, groniastych lub ziemistych skupień. Charakterystyczny jest też metaliczny lub półmetaliczny połysk. ## Odróżnianie od podobnych Ranciéit jest wizualnie niemal identyczny z innymi tlenkami manganu, takimi jak piroluzyt, kryptomelan, hollandyt czy birnessyt. Od piroluzytu różni się nieco niższą twardością (piroluzyt często brudzi palce). Pewne odróżnienie od birnessytu i innych minerałów z tej grupy jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą metod analitycznych. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać heksagonalnych płytek. Zazwyczaj tworzy skupienia mikrokrystaliczne: nerkowate, groniaste, stalaktytowe, a także zbite, ziemiste i proszkowe naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Ranciéit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż manganu. Tworzy się w wyniku wietrzenia innych minerałów manganu, takich jak rodochrozyt. Może również powstawać w osadach jeziornych i morskich bogatych w mangan. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi tlenkami manganu, takimi jak todorokit, birnessyt, piroluzyt, kryptomelan i hollandyt. Towarzyszą mu również kalcyt, kwarc, goethyt i baryt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. kopalnia Rancié we Francji (miejsce typowe), Tombstone w Arizonie (USA), kopalnia Shointas na pustyni Kyzył-kum w Kazachstanie, a także wystąpienia w Australii, Japonii, Niemczech i Republice Południowej Afryki.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami w formie heksagonalnych płytek. Ceni się również dobrze uformowane skupienia nerkowate i groniaste o wyraźnym metalicznym połysku. Okazy z potwierdzonych, klasycznych lokalizacji, jak Rancié czy Tombstone, mają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznej lokalizacji Rancié we Francji oraz z Tombstone w Arizonie, USA, skąd znane są atrakcyjne wizualnie skupienia.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ranciéitu są bardzo delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka, na sucho, w celu usunięcia kurzu. Ziemiste i proszkowe skupienia są szczególnie podatne na rozkruszenie. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami, które mogą go uszkodzić lub rozpuścić. Minerał jest wrażliwy na uderzenia i ścieranie. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Należy unikać umieszczania cięższych minerałów na okazach ranciéitu.