kwarc gwindel

Wzór chemiczny: SiO₂

Kwarc Gwindel to rzadka i ceniona forma kwarcu, w której kryształy są skręcone wokół osi, tworząc unikalne, spłaszczone agregaty.

## Charakterystyka Kwarc Gwindel nie jest osobnym minerałem, a specyficzną i rzadką formą (pokrojem) kwarcu. Jego nazwa pochodzi od niemieckiego słowa "gewunden", oznaczającego "skręcony". Cechą charakterystyczną jest widoczne skręcenie grupy niemal równolegle ułożonych kryształów wokół wspólnej osi (zwykle osi a). Kryształy te narastają na siebie, a każdy kolejny jest minimalnie obrócony względem poprzedniego, co tworzy efekt spiralnego wzrostu. Cały agregat jest często spłaszczony w kierunku prostopadłym do osi krystalograficznej c, nadając mu wygląd tabliczkowy lub soczewkowaty. Najbardziej typowe i poszukiwane są Gwindele zbudowane z kwarcu dymnego. ## Właściwości fizyczne Jako odmiana kwarcu, Gwindel posiada jego podstawowe właściwości fizyczne. Charakteryzuje się twardością 7 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty połysk na ścianach kryształów i muszlowy przełam. Gęstość wynosi około 2,65 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykaną i najbardziej cenioną przez kolekcjonerów formą jest kwarc dymny Gwindel, o zabarwieniu od jasnobrązowego do niemal czarnego (morion). Występują również bezbarwne Gwindele z kwarcu górskiego (kryształu górskiego), a znacznie rzadziej spotyka się formy ametystowe. Zdarzają się okazy z inkluzjami innych minerałów, najczęściej chlorytu, który nadaje im zielonkawy odcień. ## Historia i nazwa Nazwa "Gwindel" jest terminem używanym historycznie przez alpejskich poszukiwaczy kryształów (strahlerów) i została przyjęta w mineralogii. Odnosi się bezpośrednio do skręconej natury tych kryształów. Forma ta jest nierozerwalnie związana z klasycznymi alpejskimi złożami szczelinowymi, gdzie była znajdowana i opisywana od setek lat. ## Zastosowania Kwarc Gwindel nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie kamieniem kolekcjonerskim, wysoko cenionym ze względu na swoją rzadkość, specyficzną estetykę i interesującą krystalogenezę.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.65
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest widoczne skręcenie agregatu kryształów. Efekt ten najlepiej obserwować, śledząc przebieg prążkowania na ścianach słupów (ścianach typu m), które zamiast biec równolegle, układają się w delikatne łuki. Cały okaz jest zazwyczaj spłaszczony, co odróżnia go od typowych, wydłużonych kryształów kwarcu. ## Odróżnianie od podobnych Kwarc Gwindel bywa mylony ze zwykłymi zrostami równoległymi kryształów kwarcu. W przypadku zrostów równoległych osie krystalograficzne poszczególnych kryształów są do siebie idealnie równoległe, bez widocznej rotacji. W Gwindelu występuje systematyczne, niewielkie skręcenie każdego kolejnego kryształu względem poprzedniego. ## Formy kryształów Forma Gwindel to agregat tabliczkowych lub krótkosłupowych kryształów kwarcu, zrośniętych niemal równolegle i skręconych wokół wspólnej osi. Stopień skręcenia może być różny - od ledwo zauważalnego (tzw. "pół-Gwindel" lub "otwarty Gwindel") do bardzo wyraźnego, gdzie kąt między pierwszym a ostatnim kryształem w stosie osiąga kilkadziesiąt stopni.

Środowisko występowania

## Geneza Kwarc Gwindel jest typowym minerałem dla szczelin typu alpejskiego. Powstaje w warunkach hydrotermalnych, przy stosunkowo niskich temperaturach i wysokich ciśnieniach, w otwartych spękaniach i szczelinach przecinających skały metamorficzne, takie jak gnejsy i łupki. Dokładny mechanizm powodujący skręcenie kryształów podczas wzrostu nie jest w pełni zrozumiany, ale wiąże się go ze specyficznymi warunkami fizykochemicznymi i gradientami ciśnienia w szczelinie. ## Asocjacje mineralne Minerałami typowo towarzyszącymi kwarcowi Gwindel w jego naturalnym środowisku są inne minerały szczelin alpejskich: adular (odmiana ortoklazu), chloryt (często w formie inkluzji lub nalotów), hematyt (w formie "róż żelaznych"), tytanit, apatyt, fluoryt (zwłaszcza różowe oktaedry) oraz kalcyt. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i najbardziej klasyczne lokalizacje kwarcu Gwindel znajdują się w Alpach. Do najważniejszych należą: masyw Mont Blanc (po stronie francuskiej, w rejonie Chamonix, i włoskiej), szwajcarskie kantony Uri (np. doliny Göschenertal, Tiefenbach), Valais i Gryzonia (np. Val Giuv). Znaczące okazy pochodzą również z Uralu Polarnego w Rosji. Rzadsze wystąpienia notowano także w Brazylii i Pakistanie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska kwarcu Gwindel zależy od kilku czynników. Najważniejszy jest stopień i wyrazistość skręcenia - im bardziej widoczna rotacja, tym okaz jest cenniejszy. Wysoko ceniona jest przezroczystość i silny połysk. W przypadku kwarców dymnych pożądana jest intensywna i równomiernie rozłożona barwa. Duże, nieuszkodzone okazy są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. Dodatkowym atutem jest estetyczne połączenie z innymi minerałami asocjacyjnymi, np. różowym fluorytem czy białym adularem. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych stanowisk w Alpach. Okazy z rejonu Mont Blanc (Francja/Włochy) oraz ze szwajcarskich dolin, takich jak Val Giuv czy Tiefengletscher, uchodzą za wzorcowe i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim. Rosyjskie Gwindele z Uralu, choć również cenione, są zazwyczaj inaczej wykształcone i często mają ciemniejszą barwę.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy można bezpiecznie czyścić w letniej wodzie z dodatkiem łagodnego mydła, używając miękkiej szczoteczki do usunięcia zanieczyszczeń z zagłębień. Po umyciu należy je dokładnie wypłukać, najlepiej w wodzie destylowanej, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. Solidne, nieuszkodzone okazy bez inkluzji można czyścić w myjkach ultradźwiękowych, jednak należy zachować ostrożność. ## Czego unikać Należy unikać nagłych zmian temperatury (szok termiczny), które mogą powodować powstawanie wewnętrznych pęknięć. Kwarc jest odporny na większość chemikaliów, z wyjątkiem kwasu fluorowodorowego, który go trawi. Chociaż kwarc jest stabilny, odmiany dymne mogą nieznacznie blaknąć pod wpływem długotrwałej, intensywnej ekspozycji na światło słoneczne. ## Przechowywanie Okazy kwarcu Gwindel, zwłaszcza te o ostrych krawędziach i delikatnych zakończeniach, powinny być przechowywane osobno, aby uniknąć obtłuczeń w kontakcie z innymi minerałami. Najlepiej eksponować je w zamkniętych gablotach, chroniąc przed kurzem i przypadkowymi uszkodzeniami.

Źródła

Czytaj więcej