Pyroxmangite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>SiO<sub>3</sub>

Krzemian manganu, rzadszy polimorf rodonitu, tworzący tabliczkowe kryształy o barwie od różowej do czerwonobrązowej.

## Charakterystyka piroksmangit to krzemian manganu z grupy piroksenoidów, będący wysokotemperaturowym polimorfem rodonitu. Tworzy zazwyczaj dobrze wykształcone, tabliczkowe lub krótkie pryzmatyczne kryształy. Jego wygląd jest bardzo zbliżony do rodonitu, z którym często bywa mylony. Cechą charakterystyczną jest tendencja do powierzchownego utleniania się manganu, co powoduje ciemnienie i powstawanie czarnych nalotów lub plam na powierzchni kryształów, zwłaszcza wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Właściwości fizyczne Twardość piroksmangitu w skali Mohsa wynosi 5.5-6, co czyni go minerałem stosunkowo twardym. Ma połysk szklisty, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość waha się w przedziale 3.61-3.80 g/cm³, jest więc zauważalnie ciężki. Posiada doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach. ## Barwy i odmiany Minerał ten przybiera barwy od bladoróżowej, przez intensywnie różową i czerwoną, aż po czerwonobrązową i brązową. Kolor uzależniony jest od zawartości żelaza, które może podstawiać mangan w strukturze krystalicznej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a klasyfikacja opiera się głównie na barwie i stopniu przezroczystości. ## Historia i nazwa Nazwa piroksmangitu, nadana w 1884 roku, nawiązuje do jego podobieństwa do minerałów z grupy piroksenów (ze względu na zbliżone kąty łupliwości) oraz do dominującego w składzie chemicznym manganu. Został po raz pierwszy opisany na podstawie okazów znalezionych w Ivare, w regionie Västmanland w Szwecji. ## Zastosowania Piroksmangit jest przede wszystkim minerałem interesującym dla kolekcjonerów. Wyjątkowo czyste i dobrze wybarwione kryształy bywają szlifowane fasetkowo, jednak ze względu na doskonałą łupliwość i względną rzadkość, są to kamienie przeznaczone głównie na rynek kolekcjonerski, a nie do masowej biżuterii.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Vitreous to pearly
Rysa
White
Gęstość
3.61-3.80
Łupliwość
Perfect on {110} and {1-10}
Przełam
Uneven to conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji piroksmangitu są jego tabliczkowy pokrój kryształów, różowa do czerwonobrązowej barwa, szklisty połysk oraz występowanie w towarzystwie innych minerałów manganu. Charakterystyczne są również czarne naloty tlenków manganu na powierzchni i wzdłuż spękań. ## Odróżnianie od podobnych Największym wyzwaniem jest odróżnienie piroksmangitu od rodonitu, jego niższotemperaturowego polimorfu. Oba minerały mają niemal identyczny skład chemiczny i bardzo podobne właściwości fizyczne. Pewne rozróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą metod laboratoryjnych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wizualnie, piroksmangit częściej tworzy ostro zakończone, tabliczkowe kryształy, podczas gdy rodonit częściej występuje w formie zbitych, ziarnistych lub zaokrąglonych agregatów. Piroksferroit, żelazowy odpowiednik piroksmangitu, jest zazwyczaj ciemniejszy, brązowy lub zielonkawobrązowy. ## Formy kryształów Piroksmangit krystalizuje w układzie trójskośnym, tworząc tabliczkowe kryształy, często o bogatej ścianie czołowej. Kryształy mogą występować jako pojedyncze osobniki lub tworzyć wachlarzowate i promieniste agregaty. Spotykany jest również w formie skupień ziarnistych i zbitych mas.

Środowisko występowania

## Geneza Piroksmangit jest minerałem typowym dla skał metamorficznych bogatych w mangan. Powstaje w warunkach metamorfizmu regionalnego lub kontaktowego, często w złożach rud manganu, które uległy przeobrażeniu w wysokich temperaturach. Występuje również w skarnach manganowych i niektórych żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje ze swoim polimorfem, rodonitem. Do innych typowych minerałów towarzyszących należą spessartyn (granat manganowy), tefroit, bustamit, piroksferroit, kwarc, galena, sfaleryt i różne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najsłynniejsze na świecie okazy piroksmangitu, cenione za rozmiar i jakość kryształów, pochodzą z Broken Hill w Nowej Południowej Walii w Australii. Inne ważne stanowiska to kopalnia Sunnyside w Kolorado (USA), liczne lokalizacje w Japonii (np. kopalnia Taguchi), a także oryginalna lokalizacja w Ivare w Szwecji. Znajdowany jest również w Brazylii, RPA i Kazachstanie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy piroksmangitu charakteryzują się intensywną, jednolitą różową lub czerwoną barwą oraz wysoką przezroczystością. Kluczowe znaczenie ma wykształcenie kryształów – poszukiwane są ostre, nieuszkodzone, tabliczkowe formy. Duży rozmiar pojedynczych kryształów znacząco podnosi wartość. Atrakcyjność okazu zwiększa również estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej, zwłaszcza w kontraście z innymi minerałami, jak kwarc czy galena. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie okazów kolekcjonerskich uważa się złoże w Broken Hill w Australii. Kryształy stamtąd osiągają znaczne rozmiary i odznaczają się doskonałą formą oraz barwą. Okazy z kopalni Sunnyside w USA oraz z japońskich stanowisk są również wysoko cenione przez kolekcjonerów, choć zazwyczaj ustępują rozmiarami tym z Australii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy piroksmangitu należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Można stosować letnią wodę z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła, a następnie dokładnie spłukać. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie minerału wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na uderzenia i nacisk z powodu swojej doskonałej łupliwości. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz kontaktem z kwasami i silnymi środkami chemicznymi. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może przyspieszać proces utleniania się powierzchni i jej ciemnienia. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Ekspozycja powinna chronić okaz przed kurzem i bezpośrednim, długotrwałym działaniem promieni słonecznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej