Pyroxferroite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>SiO<sub>3</sub>

Piroksferroit to rzadki krzemian żelaza z grupy piroksenoidów, pierwotnie odkryty w próbkach skał księżycowych przywiezionych przez misję Apollo 11.

## Charakterystyka Piroksferroit jest minerałem z grupy piroksenoidów, będącym wysokociśnieniowym polimorfem ferrosilitu. Jego ziemskie wystąpienia są bardzo rzadkie. Tworzy tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często o pokroju pryzmatycznym, które mogą być zebrane w promieniste agregaty. Zazwyczaj występuje w postaci wrosłych ziaren w skale macierzystej. Jest to minerał kruchy. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5 w skali Mohsa i gęstością wynoszącą około 3.86 g/cm³. Połysk jest szklisty do matowego. Minerał jest przeświecający do nieprzezroczystego. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach. ## Barwy i odmiany Piroksferroit jest zazwyczaj bladożółty, żółtobrązowy, zielonkawobrązowy lub bezbarwny. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa piroksferroitu nawiązuje do jego składu chemicznego (żelazo - łac. *ferrum*) i podobieństwa strukturalnego do piroksenów. Został po raz pierwszy zidentyfikowany w 1969 roku w próbkach bazaltu księżycowego zebranych na Morzu Spokoju (*Mare Tranquillitatis*) podczas misji Apollo 11. Ziemskie wystąpienia potwierdzono później. ## Zastosowania Piroksferroit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, szczególnie ze względu na jego pozaziemskie pochodzenie i rzadkość występowania na Ziemi.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
3.86
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {110} i {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja piroksferroitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). Jego bladożółta barwa, występowanie w specyficznych asocjacjach i pokrój kryształów mogą być wskazówką, ale nie są cechami jednoznacznymi. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi krzemianami żelaza i magnezu, takimi jak pirokseny (np. ferrosilit, hedenbergit) czy oliwiny (fajalit). Odróżnienie wymaga specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego, ponieważ właściwości fizyczne (kolor, twardość) są bardzo zbliżone. Piroksferroit jest niestabilny w niskim ciśnieniu i temperaturze, co odróżnia go od ferrosilitu. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, tabliczkowe lub listewkowe kryształy o przekroju zbliżonym do prostokątnego. Często występują w postaci niewielkich, wrosłych w skałę ziaren lub promienistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Piroksferroit jest minerałem wysokociśnieniowym. Na Ziemi jego powstawanie wiąże się z procesami metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego w warunkach wysokiego ciśnienia i stosunkowo niskiej temperatury, w skałach bogatych w żelazo, takich jak formacje żelaziste. Powstaje również w warunkach uderzeniowych (metamorfizm szokowy) w kraterach impaktowych. Jego najbardziej znane wystąpienia to bazalty księżycowe, gdzie krystalizował z magmy w warunkach niskiej prężności tlenu i wysokiego ciśnienia. ## Asocjacje mineralne W skałach księżycowych współwystępuje z klinopiroksenami, plagioklazami, ilmenitem, trydymitem i fajalitem. W ziemskich formacjach żelazistych towarzyszą mu kwarc, magnetyt, hedenbergit, fajalit, eulit i almandyn. ## Lokalizacje Najsłynniejszym miejscem pochodzenia jest Morze Spokoju na Księżycu (misja Apollo 11). Na Ziemi jego obecność potwierdzono w nielicznych lokalizacjach, m.in. w kopalniach w Labrador City w Kanadzie; w Ivaara w Finlandii; w formacji Isua w Grenlandii oraz w kraterze uderzeniowym Manicouagan w Quebecu (Kanada).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska piroksferroitu jest determinowana głównie przez jego pochodzenie i kontekst naukowy, a nie walory estetyczne. Najbardziej pożądane są mikroskopijne próbki udokumentowane jako pochodzące ze skał księżycowych. W przypadku okazów ziemskich, wartość podnosi bogactwo kryształów w skale macierzystej oraz precyzyjnie określona lokalizacja. Wyraźnie wykształcone, choćby niewielkie kryształy, są cenniejsze niż bezpostaciowe ziarna. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i znane "stanowisko" to Morze Spokoju na Księżycu. Wśród kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub mikromontażach, poszukiwane są okazy z klasycznych lokalizacji ziemskich, takich jak Labrador City w Kanadzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy piroksferroitu należy czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem lub bardzo miękkim pędzelkiem. Należy unikać kontaktu z wodą i środkami chemicznymi, ponieważ minerał jest niestabilny w warunkach powierzchniowych i może ulegać przemianom. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ultradźwięków, myjek parowych, kwasów, rozpuszczalników i wszelkich detergentów. Minerał jest wrażliwy na wilgoć i zmiany temperatury. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie światła słonecznego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych, stabilnych warunkach, najlepiej w szczelnych pojemnikach lub gablotach z kontrolą wilgotności (np. z użyciem żelu krzemionkowego). Należy chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej