Pyrostilpnite

Wzór chemiczny: Ag¹⁺₃Sb³⁺S²⁻₃

Piroskylpnit to rzadki siarczek srebra i antymonu, ceniony przez kolekcjonerów za ognisto-czerwone, tabliczkowe kryształy o diamentowym połysku.

## Charakterystyka Piroskylpnit jest siarkosolą srebra i antymonu, należącą do grupy proustytu. Jego nazwa, oznaczająca "ognisty blask", doskonale oddaje wygląd tego minerału. Tworzy on najczęściej cienkie, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, często zebrane w wachlarzowate lub snopkowe skupienia. Rzadziej występuje w formie słupkowych kryształów. Charakterystyczny jest jego intensywny, ognisto-czerwony kolor oraz silny, niemal diamentowy połysk na powierzchniach kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2. Jest również bardzo gęsty, z gęstością właściwą 5.94 g/cm³. Kryształy są przezroczyste do przeświecających i wykazują doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie, co sprawia, że są niezwykle delikatne i podatne na uszkodzenia mechaniczne. Przełam jest muszlowy. ## Barwy i odmiany Piroskylpnit występuje w odcieniach czerwieni - od jaskrawej, ognistej czerwieni, przez pomarańczowoczerwony, aż po czerwonobrązowy. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian, a zmienność barwy zależy głównie od grubości kryształów i ewentualnych domieszek. ## Historia i nazwa Nazwa piroskylpnitu pochodzi od greckich słów *pyr* (πῦρ) oznaczającego "ogień" i *stilpnos* (στιλπνός) oznaczającego "lśniący" lub "błyszczący", co jest bezpośrednim nawiązaniem do jego koloru i połysku. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1832 roku na podstawie okazów znalezionych w historycznej kopalni Churprinz Friedrich August Erbstolln w Saksonii, w Niemczech, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów i wyjątkową delikatność, piroskylpnit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez zaawansowanych zbieraczy.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Adamantine
Rysa: Yellow-orange
Gęstość: 5.94
Łupliwość: Perfect on {001}.
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne piroskylpnitu to jego ognisto-czerwona barwa, charakterystyczny tabliczkowy lub listewkowy kształt kryształów, często tworzących wachlarzowate agregaty, oraz bardzo silny, niemal diamentowy połysk. Pomocna jest również pomarańczowożółta rysa oraz ekstremalna miękkość (twardość 2 w skali Mohsa). ## Odróżnianie od podobnych Piroskylpnit bywa mylony ze swoim dimorficznym odpowiednikiem, proustytem. Proustyt tworzy jednak zazwyczaj lepiej wykształcone, pryzmatyczne lub skalenoedryczne kryształy i ma nieco jaśniejszą, czerwoną rysę. Od cynobru odróżnia go forma kryształów i silniejszy połysk. Od realgaru różni się wyższą gęstością i stabilnością (realgar jest niestabilny na świetle). ## Formy kryształów Kryształy piroskylpnitu są zazwyczaj cienkie, spłaszczone, o tabliczkowym lub listewkowym wyglądzie. Często wykazują prążkowanie na ścianach. Zrastają się w charakterystyczne wachlarzowate, snopkowe lub promieniste agregaty. Rzadziej spotykane są formy słupkowe.

Środowisko występowania

## Geneza Piroskylpnit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w niskich temperaturach. Powstaje w końcowych etapach formowania się żył kruszcowych bogatych w srebro i antymon. Jest jednym z ostatnich minerałów krystalizujących w sekwencji mineralizacji. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami srebra, takimi jak proustyt, pirargyryt i stefanit. Towarzyszą mu również akantyt, srebro rodzime, galena, sfaleryt, a także minerały płonne jak kalcyt, dolomit i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne stanowiska piroskylpnitu znajdują się w Niemczech (Freiberg i Andreasberg w górach Harzu), Czechach (Jáchymov, Příbram), Chile (Chañarcillo), Boliwii (Colquechaca) oraz w Stanach Zjednoczonych (Idaho, Nevada).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy piroskylpnitu charakteryzują się dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, ognisto-czerwonej barwie i silnym połysku. Szczególnie poszukiwane są bogate grupy kryształów tworzące estetyczne, wachlarzowate lub promieniste agregaty na kontrastującym matriksie (np. na białym kalcycie). Wielkość kryształów jest również istotna, chociaż nawet niewielkie, ale dobrze uformowane grupy osiągają wysoką wartość. Okazy wolne od uszkodzeń są rzadkością i stanowią dużą wartość dla kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z kopalń w okolicach Freibergu w Saksonii (Niemcy) oraz z St Andreasberg w górach Harzu. W ostatnich dekadach na rynek trafiały również piękne okazy z kopalni Uchucchacua w Peru, które często wyróżniają się doskonałym wykształceniem i połyskiem kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy piroskylpnitu należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Dopuszczalne jest jedynie delikatne omiatanie miękkim pędzelkiem w celu usunięcia kurzu. Użycie wody, a zwłaszcza ultradźwięków, jest absolutnie niewskazane i może zniszczyć delikatne kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na światło - długotrwała ekspozycja na silne oświetlenie, zwłaszcza słoneczne, może powodować jego ciemnienie i utratę połysku. Należy unikać wszelkich chemikaliów, kwasów i detergentów. Ze względu na niską twardość jest ekstremalnie podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy również unikać gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Okazy piroskylpnitu powinny być przechowywane w osobnych, wyściełanych pudełkach, z dala od twardszych minerałów. Najlepiej trzymać je w ciemnym i suchym miejscu, aby chronić je przed światłem i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach z ograniczonym oświetleniem.