Pyrochroite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>(OH)<sub>2</sub>

Pirochroit to wodorotlenek manganu, który na powietrzu szybko ciemnieje, zmieniając barwę z bezbarwnej lub jasnej na czarną.

## Charakterystyka Pirochroit jest minerałem z grupy wodorotlenków, chemicznie odpowiadającym wodorotlenkowi manganu(II). Świeżo odsłonięte okazy są bezbarwne, białawe, jasnoniebieskie lub zielonkawe, jednak z powodu szybkiego utleniania manganu na powietrzu, ich powierzchnia gwałtownie ciemnieje, przechodząc przez odcienie brązu aż do czerni. Tworzy najczęściej masywne, ziarniste lub włókniste skupienia. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mają postać cienkich, tabliczkowych płytek o heksagonalnym zarysie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5. Charakteryzuje się doskonałą łupliwością w jednej płaszczyźnie, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Połysk świeżych powierzchni jest perłowy lub szklisty. Gęstość wynosi około 3.25 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego, lecz okazy utlenione stają się nieprzezroczyste. ## Barwy i odmiany Świeży pirochroit jest bezbarwny, biały, jasnoniebieski, zielonkawy lub bladoróżowy. Pod wpływem tlenu z powietrza jego barwa szybko zmienia się na brązową, a ostatecznie czarną, w wyniku przejścia w tlenki manganu wyższego stopnia utlenienia, takie jak piroluzyt. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa pirochroit pochodzi od greckich słów "pyros" (πῦρ) oznaczającego "ogień" i "chroa" (χρώσ) oznaczającego "kolor", co nawiązuje do zmiany barwy minerału podczas podgrzewania. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1864 roku przez Larsa Johana Igelströma na podstawie okazów znalezionych w kopalniach Paisberg i Nordmark w Szwecji. ## Zastosowania Pirochroit nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi jednak podrzędne źródło rudy manganu w niektórych złożach. Dla kolekcjonerów jest interesującym minerałem ze względu na jego reaktywność i rzadkość występowania w dobrze wykształconej formie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Perłowy, Szklisty
Rysa
Biała, ciemniejąca pod wpływem powietrza
Gęstość
3.258
Łupliwość
Doskonała według {0001}
Przełam
Nieregularny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną pirochritu jest jego gwałtowna zmiana barwy na powietrzu – świeżo odsłonięta, jasna powierzchnia szybko staje się brązowa lub czarna. Inne cechy to niska twardość (około 2.5), doskonała łupliwość w jednym kierunku, tworząca cienkie blaszki, oraz perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych Świeży pirochroit może przypominać brucyt (Mg(OH)₂), z którym tworzy szereg izomorficzny. Brucyt jest jednak stabilny na powietrzu i nie ciemnieje. Talk również ma podobną miękkość i perłowy połysk, ale jest bardziej tłusty w dotyku i nie reaguje z powietrzem. Utlenione okazy mogą być mylone z innymi tlenkami manganu, jak piroluzyt, ale ich geneza i pierwotna struktura są inne. ## Formy kryształów Pirochroit krystalizuje w układzie trygonalnym. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, sześcioboczne, tabliczkowe kryształy. Zazwyczaj występuje w postaci skupień blaszkowatych, łuskowych, włóknistych lub jako masywne, ziarniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Pirochroit jest minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje w warunkach redukcyjnych (beztlenowych) w żyłach przecinających złoża manganu i żelaza, często o charakterze metamorficznym. Może również tworzyć się w osadach dennych jezior i mórz o ograniczonym dostępie tlenu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami manganu powstałymi w warunkach redukcyjnych, takimi jak rodochrozyt, hausmanit, tefroit, a także z kalcytem, barytem i fluorytem. W wyniku utleniania przechodzi w piroluzyt, manganit i inne tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne lokalizacje, z których pochodzą klasyczne okazy, to kopalnie w regionie Värmland w Szwecji (Paisberg, Nordmark, Långban). Znany jest również ze złoża Franklin w New Jersey, USA, gdzie występuje w asocjacji z unikalnymi minerałami cynku i manganu. Inne notowane wystąpienia to Mont Saint-Hilaire w Kanadzie oraz złoża w Republice Południowej Afryki (kopalnie N'Chwaning).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o heksagonalnym zarysie, co jest dużą rzadkością. Atrakcyjność podnosi również zachowanie pierwotnej, jasnej barwy (jasnozielonej, niebieskawej), co świadczy o odpowiednim przechowywaniu okazu. Duże, bogate agregaty krystaliczne lub ciekawe asocjacje z innymi rzadkimi minerałami (np. z Franklin) również są wysoko oceniane. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pirochritu pochodzą ze szwedzkich kopalń w Långban i Paisberg. Bardzo cenione są również okazy ze złoża Franklin w New Jersey (USA), które często wykazują ciekawą morfologię i współwystępują z innymi rzadkimi minerałami. Okazy z kopalń Kalahari Manganese Field w RPA, choć rzadsze, także trafiają na rynek kolekcjonerski.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Czyszczenie pirochritu jest bardzo trudne ze względu na jego niestabilność chemiczną i fizyczną. Należy unikać kontaktu z wodą, która przyspiesza utlenianie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie miękkiego, suchego pędzelka do usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wilgoci, wody oraz chemikaliów, zwłaszcza kwasów. Minerał jest bardzo wrażliwy na tlen atmosferyczny, a proces ciemnienia jest nieodwracalny. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła. ## Przechowywanie Okazy pirochritu wymagają przechowywania w specjalnych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnych, hermetycznych pojemnikach, wypełnionych gazem obojętnym (np. argonem) lub w próżni, aby zapobiec kontaktowi z powietrzem. Można również używać pochłaniaczy tlenu. Ekspozycja powinna odbywać się w warunkach kontrolowanych, z dala od wilgoci i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej