Pyatenkoite-(Y)

Wzór chemiczny: Na₅YTi₄+Si₆O₁₈·₆H₂O

Piatenkoit-(Y) to bardzo rzadki, bezbarwny minerał o szklistym połysku, występujący w postaci drobnych, promienistych agregatów.

## Charakterystyka Piatenkoit-(Y) jest uwodnionym krzemianem sodu, itru i tytanu, należącym do grupy eudialitu. Tworzy bardzo małe, bezbarwne do białych, igiełkowe kryształy, które zazwyczaj układają się w promieniste lub włókniste agregaty. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają 1 mm długości. Ze względu na niewielkie rozmiary i rzadkość występowania, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania bez użycia sprzętu powiększającego. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jest przezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5, a obliczona gęstość to 2.63 g/cm³. Nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje profesora Jurija A. Piatenko (1928–2012), rosyjskiego krystalografa i mineraloga z Instytutu Mineralogii, Geochemii i Krystalochemii Pierwiastków Rzadkich (IMGRE) w Moskwie, za jego wkład w krystalochemię tytanu i cyrkonu. Przyrostek "-(Y)" wskazuje na dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego składzie – itr. Minerał został zatwierdzony przez IMA w 1996 roku, a jego odkrycie opisano po raz pierwszy w 1997 roku. ## Zastosowania Piatenkoit-(Y) nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla zaawansowanych zbieraczy specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z konkretnych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.63
Łupliwość: Doskonała na {10-10}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty
Układ krystaliczny: Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja piatenkoitu-(Y) w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i analiza składu chemicznego (EDS/WDS). W kolekcji można go rozpoznać na podstawie etykiety i charakterystycznych, promienistych agregatów drobnych, bezbarwnych igieł na tle skały macierzystej z lokalizacji typowej. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi rzadkimi krzemianami z masywów alkalicznych, takimi jak zirsinalit, lomonosowit czy inne minerały z grupy eudialitu. Odróżnienie wymaga specjalistycznych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Tworzy igiełkowe lub listewkowe kryształy, wydłużone wzdłuż osi [001], które łączą się w promieniste, włókniste lub splątane agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Piatenkoit-(Y) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji silnie zróżnicowanych masywów alkalicznych. Występuje w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych przecinających sjenity nefelinowe. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej (Masyw Chibiński) współwystępuje z mikroklinem, nefelinem, egirynem, lorenzenitem, lomonosowitem, sfalerytem, galeną, fluorapatytem, eudialitem i zirsinalitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania piatenkoitu-(Y) na świecie jest jego lokalizacja typowa: góra Koaszwa w Masywie Chibińskim na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu piatenkoitu-(Y) jest determinowana niemal wyłącznie przez bogactwo i dobrze zdefiniowaną formę promienistych agregatów na matrycy skalnej. Poszczególne kryształy są zbyt małe, by oceniać ich klarowność czy kolor. Najlepsze okazy to te, gdzie agregaty są liczne, wyraźnie widoczne i kontrastują z otaczającą skałą. Obecność rzadkich minerałów towarzyszących może dodatkowo podnieść wartość naukową i kolekcjonerską okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest góra Koaszwa na Półwyspie Kolskim w Rosji. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i delikatność okazów, czyszczenie mechaniczne jest zdecydowanie odradzane. Pył można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą gruszki fotograficznej (dmuchawki). Jakikolwiek kontakt z wodą lub chemikaliami jest niewskazany bez specjalistycznej wiedzy. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi środkami chemicznymi, w tym kwasami i zasadami. Okazy są bardzo kruche i wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić je przed wstrząsami, zarysowaniami i ultradźwiękami. ## Przechowywanie Okazy piatenkoitu-(Y) powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w specjalistycznych pudełkach kolekcjonerskich (typu "micromount"), które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami fizycznymi. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne i skrajne temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej