Putoranite

Wzór chemiczny: Cu₁.₁Fe₁.₂S₂

Putoranit jest rzadkim siarczkiem miedzi i żelaza, tworzącym drobne, heksagonalne kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Putoranit to siarczek miedzi i żelaza, blisko spokrewniony z talnakhitem i mooihoekitem. Występuje zazwyczaj w formie drobnych, wrosłych ziaren, rzadko przekraczających 0.5 mm, często tworzących agregaty z innymi siarczkami. Charakteryzuje się metalicznym połyskiem i mosiężnożółtą barwą, która na świeżych powierzchniach może mieć różowawy lub brązowawy odcień. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i wykazuje twardość około 4 w skali Mohsa. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 4.6 g/cm³. Posiada wyraźną łupliwość w jednym kierunku. Połysk jest silnie metaliczny. ## Barwy i odmiany Jego barwa jest opisana jako mosiężnożółta, często z różowawym lub brązowawym odcieniem na świeżym przełamie. Nie wyróżniono żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa putoranitu pochodzi od miejsca jego odkrycia - płaskowyżu Putoran (Putorana) w północno-środkowej Syberii w Rosji. Minerał został opisany i zatwierdzony przez IMA w 1980 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych ziaren, putoranit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego w ramach zbiorów mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5
Barwa: Yellow
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 0
Łupliwość: Good on {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja putoranitu jest niezwykle trudna bez zaawansowanych metod analitycznych. Wstępne rozpoznanie opiera się na jego mosiężnożółtej barwie z różowawym odcieniem, metalicznym połysku i współwystępowaniu z innymi siarczkami miedzi i żelaza w złożach niklowo-miedziowych. Pewne oznaczenie wymaga analizy chemicznej (EDS) i metod dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z wieloma innymi siarczkami o podobnej barwie, takimi jak chalkopiryt, piryt, talnakhit czy mooihoekit. Odróżnienie od tych minerałów "gołym okiem" jest praktycznie niemożliwe. Chalkopiryt jest zazwyczaj bardziej żółty, a piryt jaśniejszy. Talnakhit i mooihoekit mają bardzo zbliżone właściwości i wymagają specjalistycznych badań do rozróżnienia. ## Formy kryształów Tworzy drobne, anhedralne (nieprawidłowo wykształcone) ziarna oraz rzadkie, tabliczkowe lub heksagonalne kryształy, zwykle o rozmiarach poniżej 0.5 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Putoranit powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w obrębie zróżnicowanych intruzji gabro-doleritowych, związanych ze złożami siarczków miedzi i niklu. Krystalizuje w stosunkowo niskich temperaturach, poniżej 200°C, często jako produkt przemian innych, wysokotemperaturowych siarczków. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi siarczkami, takimi jak talnakhit, mooihoekit, chalkopiryt, kubanit, pentlandyt, a także z magnetytem i minerałami z grupy platyny. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału znajdują się w Rosji, w obrębie intruzji Norylsk i Talnakh na Syberii (Płaskowyż Putoran). Notowany był również w kompleksie Bushveld w RPA oraz w Sudbury w Kanadzie, czyli w najważniejszych na świecie rejonach wydobycia rud niklu i miedzi.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako mikrominerał, putoranit jest ceniony przede wszystkim za potwierdzoną tożsamość analityczną. Najwyżej oceniane są okazy, na których widoczne są rzadkie, wykształcone kryształy, nawet jeśli są mikroskopijnej wielkości. Ważne jest również bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi siarczkami na jednym fragmencie skały. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i klasyczne okazy pochodzą z rejonu Norylska i Talnakh na Syberii w Rosji. Są to lokalizacje typowe dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy putoranitu, zwykle w postaci wrostków w skale macierzystej, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejsze jest użycie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Unikać należy mycia wodą i wszelkimi chemikaliami, które mogą wywołać reakcje z siarczkami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi środkami chemicznymi, które mogą prowadzić do utleniania i zniszczenia minerału. Wysoka wilgotność powietrza również jest szkodliwa i może powodować powstawanie nalotów na jego powierzchni. Należy chronić go przed wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Okazy z putoranitem najlepiej przechowywać w suchych warunkach, w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (tzw. "micromount boxach") z dala od źródeł wilgoci. Ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach środowiskowych, aby zapobiec jego degradacji.