Pumpellyite-(Mn^2+^)

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Mn<sup>2+</sup>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(OH)<sub>2</sub>·H<sub>2</sub>O

Rzadki krzemian z grupy pumpellyitu, wyróżniający się dominacją manganu (Mn²⁺) i tworzący charakterystyczne, włókniste agregaty o barwie od różowej do czerwonobrązowej.

## Charakterystyka Pumpellyit-(Mn²⁺) to minerał należący do grupy pumpellyitu, w którym mangan (Mn²⁺) jest dominującym pierwiastkiem w jednym z miejsc w strukturze krystalicznej. Tworzy on zazwyczaj skupienia włókniste, promieniste lub sferulityczne, rzadziej spotykany jest w formie słabo wykształconych, tabliczkowych kryształów. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny - agregaty często przypominają drobne igiełki lub włoski zebrane w kuliste formy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 6 w skali Mohsa. Ma szklisty, czasem jedwabisty połysk, szczególnie widoczny na skupieniach włóknistych. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 3,43 g/cm³. ## Barwy i odmiany Pumpellyit-(Mn²⁺) przybiera barwy od różowej, przez czerwoną, czerwonobrązową, aż do brązowej. Zabarwienie jest bezpośrednio związane z obecnością manganu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału odnosi się do jego składu chemicznego - jest to członek grupy pumpellyitu z dominującym manganem dwuwartościowym (Mn²⁺). Grupa pumpellyitu została nazwana na cześć amerykańskiego geologa Raphaela Pumpelly'ego (1837-1923). Końcówka "-(Mn²⁺)" została dodana zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA) w celu odróżnienia go od innych członków grupy, takich jak pumpellyit-(Mg) czy pumpellyit-(Fe²⁺). ## Zastosowania Pumpellyit-(Mn²⁺) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjne formy występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Szklisty do jedwabistego
Rysa
Bladoróżowa do białej
Gęstość
3.43
Łupliwość
Dobra wg {001}, niedoskonała wg {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest forma występowania - promieniste lub kuliste agregaty złożone z drobnych, igiełkowych lub włóknistych kryształów. Charakterystyczna jest również barwa, od różowej do czerwonobrązowej, oraz współwystępowanie z innymi minerałami manganu. ## Odróżnianie od podobnych Pumpellyit-(Mn²⁺) można pomylić z innymi włóknistymi minerałami o podobnej barwie, takimi jak inesyt, rodochrozyt (w formach włóknistych) czy niektóre zeolity. Od inesytu różni się często bardziej czerwonawym odcieniem i twardością. Od rodochrozytu odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym i wyższa twardość. Identyfikacja wymaga często zaawansowanych metod badawczych, jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Najczęściej występuje w postaci agregatów włóknistych, promienistych, sferulitycznych (kulistych) i rozetkowych. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać niewielkich, tabliczkowych słupków.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał hydrotermalny niskich temperatur, powstający w żyłach i szczelinach przecinających złoża manganu, które uległy procesom metamorfizmu. Tworzy się w warunkach facji zeolitowej lub prehnitowo-pumpellyitowej. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak braunit, hausmanit, rodochrozyt, piroksmangit, a także z kwarcem, kalcytem, barytem, epidotem i zeolitami. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska, z których pochodzą najlepsze okazy kolekcjonerskie, znajdują się w RPA, w kopalniach N'Chwaning I, II i III oraz Wessels w Hotazel, na polu manganowym Kalahari. Znany jest również z kilku lokalizacji we Włoszech (Liguria), Japonii (kopalnia Oashi) oraz w USA (stany Waszyngton i Kalifornia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z kopalń N'Chwaning w RPA. Idealny okaz kolekcjonerski powinien składać się z dobrze uformowanych, kulistych lub promienistych agregatów o intensywnej, czerwonej lub głęboko różowej barwie. Ważna jest estetyczna kompozycja na matrycy skalnej, kontrast barwny (np. czerwone kule na białym kalcycie) oraz brak uszkodzeń delikatnych włókien. Rozmiar agregatów również wpływa na wartość - większe, dobrze wykształcone sferulity są znacznie droższe. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z pola manganowego Kalahari w RPA. Minerały z tych stanowisk ustanowiły standard jakości dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć sprężonego powietrza. Kontakt z wodą, zwłaszcza z chemikaliami, jest niewskazany ze względu na delikatną, włóknistą budowę agregatów. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą bezpowrotnie zniszczyć kruche skupienia. Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy pumpellyitu-(Mn²⁺) są kruche i wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne. Najlepiej przechowywać je w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby je zarysować. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej