Przhevalskite

Wzór chemiczny: Pb²⁺(U⁶⁺O₂)₂(PO₄)₂·₄H₂O

Przewalskit to rzadki, silnie radioaktywny minerał wtórny z grupy fosforanów uranylu, tworzący skupienia drobnych, żółtych kryształów.

## Charakterystyka Przewalskit jest uwodnionym fosforanem ołowiu i uranylu. Występuje w strefach utleniania złóż uranu zawierających galenę lub inne minerały ołowiu. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, zazwyczaj o wielkości poniżej 1 mm, które często formują rozetkowe agregaty, naskorupienia lub ziemiste skupienia. Ze względu na silną radioaktywność i niewielkie rozmiary kryształów, jest to minerał interesujący głównie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Właściwości fizyczne Kryształy przewalskitu wykazują połysk szklisty do matowego, w zależności od formy występowania (od pojedynczych kryształów po skupienia ziemiste). Są kruche i przeświecające. Twardość w skali Mohsa jest szacowana na 2-3, a gęstość wynosi około 5,96 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma charakterystyczną, intensywną barwę, od kanarkowożółtej, przez złocistożółtą, do żółtozielonej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Przewalskit został po raz pierwszy opisany w 1952 roku przez E.V. Sobolową i I.G. Czernikową. Nazwa minerału honoruje Nikołaja Przewalskiego (1839-1888), rosyjskiego geografa i badacza Azji Środkowej. ## Zastosowania Przewalskit, z powodu swojej rzadkości, niewielkich rozmiarów i silnej radioaktywności, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Barwa: Light yellow, light green
Połysk: Vitreous, Dull
Rysa: Light yellow
Gęstość: 0
Łupliwość: {001}, good.
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Przewalskit rozpoznaje się na podstawie jego intensywnej, żółtej barwy, charakterystycznych form występowania (drobne tabliczkowe kryształy, rozetki, naskorupienia) oraz środowiska geologicznego - stref utleniania złóż uranowo-ołowiowych. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego silna radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego wykazuje słabą, zielonkawożółtą fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak autunit, torbernit, carnotyt czy dumontyt. Odróżnienie od dumontytu, który ma bardzo podobny skład i wygląd, jest szczególnie trudne i często wymaga zaawansowanych analiz, np. rentgenowskiej analizy strukturalnej (XRD). W porównaniu do autunitu, przewalskit zazwyczaj tworzy mniejsze kryształy i nie ma tak doskonałej łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, zwykle poniżej milimetra. Przybierają formę cienkich, rombowych lub sześciobocznych tabliczek i listewek. Często tworzą promieniste lub rozetkowe agregaty, a także gęste naskorupienia i skupienia ziemiste.

Środowisko występowania

## Geneza Przewalskit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranowo-ołowiowych. Tworzy się w wyniku przeobrażenia uraninitu w obecności roztworów bogatych w fosforany, pochodzących z wietrzenia innych minerałów, np. apatytu, oraz ołów, pochodzący z utleniania galeny. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu i ołowiu. Typowe minerały towarzyszące to dumontyt, piromorfit, torbernit, renardyt, kasolit, uraninit, galena, kwarc i baryt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału znajdują się w Demokratycznej Republice Konga, szczególnie w kopalniach Shinkolobwe i Kalongwe w prowincji Katanga. Notowany był również w Niemczech (Saksonia), Czechach, Francji i Stanach Zjednoczonych (Utah).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska przewalskitu zależy od kilku czynników. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetkowe agregaty. Intensywność i czystość żółtej barwy również podnosi wartość. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, okazy bogate w liczne, gęsto osadzone skupienia na kontrastującej matrycy skalnej są wyżej oceniane. Ważna jest także asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Demokratycznej Republice Konga (dawny Zair), takich jak kopalnia Shinkolobwe, która jest miejscem typowym (type locality) dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów przewalskitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Dopuszczalne jest jedynie delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. Jako minerał uranu, jest silnie radioaktywny - należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. Nie należy go spożywać ani lizać. ## Przechowywanie Okazy przewalskitu muszą być przechowywane w specjalistycznych, szczelnych i odpowiednio oznaczonych pojemnikach w celu ochrony przed promieniowaniem i przypadkowym skażeniem. Należy trzymać je z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie oraz z dala od miejsc stałego przebywania ludzi.