Protojoséite

Wzór chemiczny: Bi<sub>3</sub>TeS

Protojoséit to rzadki, niestabilny siarczek tellurku bizmutu, który w temperaturze pokojowej przekształca się w joséit-B.

## Charakterystyka Protojoséit jest minerałem znanym głównie z badań laboratoryjnych, ponieważ jest stabilny jedynie w temperaturach powyżej 421°C. W temperaturze pokojowej ulega inwersji do minerału joséit-B, zachowując jednak swoją zewnętrzną formę krystaliczną. Z tego powodu naturalne okazy są w rzeczywistości pseudomorfozami joséitu-B po protojoséicie. Obserwowane w warunkach laboratoryjnych kryształy mają formę cienkich, heksagonalnych płytek. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na niestabilność w warunkach standardowych, większość właściwości fizycznych jest określana dla jego produktu transformacji, czyli joséitu-B. Sam protojoséit, badany w wysokich temperaturach, wykazuje metaliczny połysk. Jego twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone dla fazy wysokotemperaturowej. ## Barwy i odmiany Obserwowany w wysokiej temperaturze protojoséit ma stalowoszary do cynowobiałego kolor z metalicznym połyskiem. Nie posiada znanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa "protojoséit" została wprowadzona przez Charlesa Palache, Harry'ego Bermana i Clifforda Frondela w 7. wydaniu "Dana's System of Mineralogy" w 1944 roku. Przedrostek "proto-" odnosi się do faktu, że jest to wysokotemperaturowy polimorf (prototyp), który przekształca się w joséit. Nazwa minerału macierzystego, joséit, pochodzi od miejsca jego odkrycia w kopalni São José (dziś miasto Ouro Preto) w Brazylii. ## Zastosowania Protojoséit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego jako przykład polimorfizmu i pseudomorfozy.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarnoszary
Gęstość
8.15
Łupliwość
Doskonała w {0001}
Przełam
Łuseczkowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie protojoséitu w praktyce oznacza identyfikację jego pseudomorfozy - joséitu-B. Charakterystyczna jest heksagonalna forma kryształów, która jest reliktem po wysokotemperaturowej strukturze protojoséitu. Minerał ma metaliczny połysk, stalowoszarą barwę i jest bardzo miękki. Doskonała łupliwość powoduje, że łatwo rozdziela się na cienkie blaszki. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi tellurkami bizmutu, takimi jak tetradymit, tellurobizmutyt czy sam joséit-A. Ostateczne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i analiza chemiczna (EDS/WDS), które pozwalają zidentyfikować konkretną fazę i stosunek Te do S. ## Formy kryształów Protojoséit krystalizuje w formie cienkich, sześciobocznych, tabliczkowych kryształów. Występuje również w postaci agregatów blaszkowych, foliowych lub mas zbitych, często w towarzystwie innych minerałów bizmutu.

Środowisko występowania

## Geneza Protojoséit powstaje w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kwarcowych o średnich i wysokich temperaturach, związanych z intruzjami skał magmowych, takich jak granity czy granodioryty. Tworzy się w temperaturze powyżej 421°C i podczas ochładzania przechodzi transformację w joséit-B. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z bizmutem rodzimym, bizmutynitem, złotem, pirytem, chalkopirytem, arsenopirytem, kwarcem oraz innymi tellurkami, jak joséit-A, tetradymit i tellurobizmutyt. ## Lokalizacje Jako że minerał jest niestabilny, podawane lokalizacje dotyczą jego pseudomorfoz (joséit-B). Najważniejsze stanowiska to kopalnia São José (dziś Ouro Preto) w Minas Gerais w Brazylii, skąd pochodzi materiał typowy. Inne znane miejsca to region Tasna w Boliwii, Glacier Gulch w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada) oraz kopalnia Bolyuba w rejonie Starej Płaniny w Bułgarii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej wartościowe dla kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, heksagonalnymi kryształami, które są w rzeczywistości pseudomorfozami joséitu-B po protojoséicie. Cenione są również bogate skupienia blaszkowatych agregatów na kontrastującej matrycy kwarcowej. Ważnym czynnikiem jest obecność minerałów towarzyszących, takich jak złoto rodzime. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej cenione okazy pochodzą z historycznej lokalizacji typowej w Ouro Preto w Brazylii. Okazy z Boliwii i Kanady również dostarczają materiału o dobrej jakości, często z wyraźnymi kryształami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy, będące pseudomorfozami joséitu-B po protojoséicie, są bardzo delikatne. Należy unikać czyszczenia mechanicznego. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia luźnych cząstek kurzu. Nie należy stosować wody ani żadnych chemikaliów. ## Czego unikać Minerał jest bardzo miękki i łatwo ulega zarysowaniu lub odkształceniu. Należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami. Jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury. Należy chronić go przed wilgocią i chemikaliami, które mogą powodować jego utlenianie. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamykanym pudełku klaserowym, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, wilgoci i zanieczyszczeń. Najlepiej przechowywać go osobno, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej