Proto-owyheeite
Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup><sub>9</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>40</sub>Sb<sup>3+</sup><sub>45</sub>S<sup>2-</sup><sub>112</sub>
Protoowyheeit to rzadka siarkosól srebra, ołowiu i antymonu, stanowiąca jednoskośny polimorf owyheeitu.
Opis
## Charakterystyka Protoowyheeit jest siarkosolą ołowiu, srebra i antymonu, chemicznie i strukturalnie blisko powiązaną z owyheeitem. Występuje w postaci anhedralnych (nieforemnych) ziaren lub tworzy skupienia drobnych, włóknistych do igiełkowych kryształów, których długość nie przekracza 1 mm. Minerał ma ołowianoszarą barwę i charakterystyczny metaliczny połysk. Jest całkowicie nieprzezroczysty. ## Właściwości fizyczne Połysk minerału jest metaliczny, a jego gęstość obliczona na podstawie wzoru i parametrów komórki wynosi 5,86 g/cm³. Twardość nie została dotychczas określona. Jest minerałem kruchym. ## Barwy i odmiany Jedyną znaną barwą protoowyheeitu jest ołowianoszara. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego związku z owyheeitem. Przedrostek "proto-" odnosi się do faktu, że jest on jednoskośnym polimorfem rombowego owyheeitu. Został oficjalnie zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2020 roku pod numerem IMA2020-035. Miejscem typowym jest peruwiańska kopalnia Uchucchacua. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w formie mikroskopijnych kryształów, protoowyheeit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego w ramach zbiorów systematycznych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja protoowyheeitu na podstawie cech wizualnych jest niemożliwa. Jego ołowianoszara barwa, metaliczny połysk i włóknista forma są typowe dla wielu siarkosoli. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) do określenia struktury krystalicznej oraz mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu. ## Odróżnianie od podobnych Protoowyheeit jest wizualnie nieodróżnialny od swojego rombowego polimorfu, owyheeitu, z którym często współwystępuje. Można go również pomylić z szeregiem innych włóknistych siarkosoli, takich jak jamesonit, zinkenit, boulangeryt czy nawet stibnit. Kluczową cechą odróżniającą od owyheeitu jest jego jednoskośny układ krystalograficzny, niemożliwy do stwierdzenia bez badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy mikroskopijne, igiełkowe lub włókniste kryształy, które często układają się w splątane agregaty. Występuje także w formie nieforemnych, anhedralnych ziaren wrośniętych w inne minerały.
Środowisko geologiczne
## Geneza Protoowyheeit powstaje w warunkach niskosiarkowych, w eptermalnych żyłach hydrotermalnych. Został odkryty w złożu polimetalicznym (Ag-Au-Pb-Zn-Cu) w obrębie żył kwarcowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje bezpośrednio ze swoim polimorfem, owyheeitem. Towarzyszą mu również inne siarkosole, takie jak miargyryt, minerały z grupy andorytu, freieslebenit, diaforyt, fizélyit, uchucchacuait i benavidesit. Wśród innych minerałów asocjacyjnych wymienia się sfaleryt, galenę, piryt i kwarc. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania protoowyheeitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Uchucchacua w prowincji Oyon, w regionie Lima w Peru.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, wartość kolekcjonerska protoowyheeitu nie opiera się na tradycyjnych kryteriach, takich jak rozmiar czy barwa. Najcenniejsze są okazy, na których minerał tworzy bogate skupienia, a jego tożsamość została potwierdzona analitycznie. Wysoko ceniona jest również asocjacja z innymi rzadkimi siarkosolami z tej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy kolekcjonerskie pochodzą z jednego miejsca na świecie: kopalni Uchucchacua w Peru. Jest to jedyne źródło materiału dla kolekcjonerów i instytucji naukowych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy protoowyheeitu, jako mikrominerały, są niezwykle delikatne. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Jakiekolwiek czyszczenie mechaniczne (np. szczoteczką) jest wysoce ryzykowne i może zniszczyć drobne kryształy. Jeśli konieczne jest użycie płynu, należy stosować wyłącznie wodę destylowaną. ## Czego unikać Jako siarkosól, minerał ten może być wrażliwy na działanie chemikaliów, zwłaszcza kwasów. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować rozpad kruchych skupień. Powinno się go również chronić przed wilgocią, aby spowolnić procesy utleniania. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania jest umieszczenie okazu w zamykanym pudełku typu "micromount", które chroni przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i gwałtownymi zmianami wilgotności.