Protasite

Wzór chemiczny: Ba(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>3</sub>O<sub>3</sub>(OH)<sub>2</sub>·3H<sub>2</sub>O

Protasyt to rzadki, silnie radioaktywny minerał wtórny uranu, tworzący skupienia drobnych, złocistożółtych kryształów.

## Charakterystyka Protasyt jest minerałem z grupy tlenków uranylu, charakteryzującym się intensywną, złocistożółtą lub pomarańczowożółtą barwą. Występuje najczęściej w formie bardzo małych, listewkowych lub igiełkowych kryształów, które tworzą promieniste agregaty, rozety, a także naloty i powłoki o ziemistej teksturze. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy mają zazwyczaj postać mikrominerałów. ## Właściwości fizyczne Kryształy protasytu wykazują połysk szklisty, przechodzący w jedwabisty w przypadku drobnowłóknistych agregatów. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Odznacza się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 5,93 g/cm³, co jest typowe dla minerałów uranu. Twardość nie została precyzyjnie określona z powodu małych rozmiarów i kruchości kryształów. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. Jego kolor jest stały i waha się w wąskim zakresie od złocistożółtego do pomarańczowożółtego. ## Historia i nazwa Protasyt został opisany po raz pierwszy w 1983 roku przez Michela Deliensa i Paula Pireta. Jego nazwa upamiętnia Jeana Protasa (1932–2007), francuskiego krystalografa i mineraloga z Uniwersytetu w Nancy, za jego wkład w badania minerałów uranu. Miejscem typowym (locus typicus) jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Katanga, w Demokratycznej Republice Konga. ## Zastosowania Z powodu swojej rzadkości oraz silnej radioaktywności, protasyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Połysk
Vitreous to silky
Rysa
Light yellow
Gęstość
5.93
Łupliwość
Perfect on {010}
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną protasytu jest jego bardzo silna radioaktywność, którą można łatwo wykryć za pomocą licznika Geigera. Inne cechy pomocne w identyfikacji to intensywnie żółta barwa, wysoka gęstość oraz charakterystyczna forma niewielkich, listewkowych lub igiełkowych kryształów tworzących agregaty. Współwystępowanie z innymi wtórnymi minerałami uranu jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Protasyt jest wizualnie niemal identyczny z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak becquerelit, masuyit, fourmarieryt czy uranofan. Pewne rozróżnienie tych minerałów na podstawie cech fizycznych jest niemożliwe. Ostateczna identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS), która pozwala na wykrycie baru – pierwiastka charakterystycznego dla protasytu. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, spłaszczone kryształy o pokroju listewkowym lub igiełkowym. Kryształy te rzadko występują pojedynczo, najczęściej zrastają się w promieniste lub gwiaździste agregaty, rozety, a także tworzą powłoki i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Protasyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń pierwotnych minerałów uranowych, głównie uraninitu, w obecności roztworów bogatych w bar. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak uranofan, becquerelit, curyt, fourmarieryt, kasolit i soddyit. Towarzyszy mu również pierwotny uraninit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania protasytu jest kopalnia Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga, skąd pochodzą najlepsze okazy. Znany jest również z kilku innych lokalizacji na świecie, w tym z Krunkelbach Valley w Schwarzwaldzie (Niemcy).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów protasytu ocenia się przede wszystkim na podstawie intensywności i czystości barwy oraz wykształcenia kryształów, nawet jeśli są one mikroskopijnej wielkości. Szczególnie cenione są dobrze zdefiniowane, promieniste agregaty na kontrastującym podłożu. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami uranowymi. Ze względu na naturę minerału, czystość (przezroczystość) i rozmiar pojedynczych kryształów są czynnikami drugorzędnymi. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z lokalizacji typowej – kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. Stanowisko to jest historycznie najważniejsze dla mineralogii uranu i dostarczyło najlepszych znanych okazów protasytu.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Protasyt jest minerałem bardzo kruchym i wrażliwym. Czyszczenie okazów nie jest zalecane. W razie absolutnej konieczności można użyć miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu na sucho. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest silnie radioaktywny. Należy bezwzględnie unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, wdychania pyłu i przechowywania w miejscach stałego przebywania ludzi. Nie należy go podgrzewać ani poddawać działaniu kwasów. Jest kruchy i wrażliwy na wstrząsy oraz ścieranie. ## Przechowywanie Okazy protasytu muszą być przechowywane ze szczególną ostrożnością. Należy je umieścić w szczelnie zamkniętym, ołowianym lub wyłożonym ołowiem pojemniku, który będzie stanowił barierę dla promieniowania. Pojemnik musi być wyraźnie oznakowany międzynarodowym symbolem radioaktywności oraz pełną nazwą minerału. Przechowywać z dala od sypialni, salonów i miejsc pracy.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej