Proshchenkoite-(Y)
Wzór chemiczny: (Y,REE,Ca,Na,Mn<sup>2+</sup>)<sub>15</sub>Fe<sup>2+</sup>Ca(P,Si)Si<sub>6</sub>B<sub>3</sub>(O,F)<sub>48</sub>
Bardzo rzadki krzemian itru i pierwiastków ziem rzadkich z grupy wikanitu, o złożonym składzie chemicznym.
Opis
## Charakterystyka Proshchenkoit-(Y) to minerał o bardzo złożonym składzie, należący do grupy wikanitu. Tworzy ziarniste skupienia lub niedoskonale wykształcone, krótkie, pryzmatyczne kryształy, zwykle o niewielkich rozmiarach. Jego barwa waha się od żółtobrązowej do czerwonobrązowej. Jest minerałem kruchym, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał jest przeświecający. Twardość w skali Mohsa wynosi 5.5, a jego gęstość to 4.16 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. Rysa ma barwę jasnobrązową. ## Barwy i odmiany Obserwowane barwy to odcienie brązu: żółtobrązowy i czerwonobrązowy. Nie wyróżniono żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez IMA w 2016 roku. Jego nazwa honoruje Jewgienija Grigoriewicza Proszczenko (1928–1995), rosyjskiego geologa, który badał pegmatyty, w których po raz pierwszy znaleziono ten minerał. Przyrostek "-(Y)" wskazuje na dominację itru w składzie chemicznym na określonej pozycji w strukturze krystalicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, proshchenkoit-(Y) nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i stanowi obiekt zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów mikroskopowych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja proshchenkoitu-(Y) jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Wymaga to analizy składu chemicznego (EDS/WDS) oraz dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). Kluczową wskazówką jest jego występowanie w specyficznym środowisku geologicznym w jedynej znanej lokalizacji. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy wikanitu (np. okanoganitem-(Y)) oraz z towarzyszącymi mu minerałami ziem rzadkich, takimi jak britholit-(Y). Pewne rozróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie szczegółowych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Najczęściej występuje w postaci ziarnistych lub masywnych skupień. Rzadziej tworzy niedoskonale wykształcone, krótkie kryształy o przekroju sześciobocznym.
Środowisko geologiczne
## Geneza Proshchenkoit-(Y) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnym stadium ewolucji pegmatytów granitowych, bogatych w pierwiastki alkaliczne i ziem rzadkich. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z takimi minerałami jak miaskit, albit, kwarc, egiryn, cyrkon, minerały z grupy pirochloru, britholit-(Y), danalit i fluoryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania na świecie jest żyła pegmatytowa Pilipenko w masywie Zolotaya Gora, na południowym Uralu w obwodzie czelabińskim w Rosji. Jest to jego lokalizacja typowa.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopowy, najbardziej wartościowe są okazy z widocznymi, choćby niedoskonałymi, formami krystalicznymi. Wysoko ceniona jest również obecność na matrycy w towarzystwie innych rzadkich minerałów asocjacyjnych. Kluczowym czynnikiem wartości jest potwierdzenie identyfikacji przez wiarygodne laboratorium. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa na południowym Uralu w Rosji. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie trudny do zdobycia.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Zalecana jest najwyższa ostrożność. Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na rzadkość, należy unikać kontaktu z wodą i chemią, o ile nie jest to absolutnie konieczne. Czyszczenie ultradźwiękowe jest zabronione. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi środkami chemicznymi, które mogą reagować ze złożonym składem minerału. Niewskazane są również gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy, zazwyczaj mikroskopijne, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w specjalistycznym pudełku typu "micromount", zabezpieczone przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać bezpośredniej ekspozycji na światło słoneczne.