Probertite

Wzór chemiczny: NaCaB<sub>5</sub>O<sub>7</sub>(OH)<sub>4</sub>·3H<sub>2</sub>O

Probertyt to uwodniony boran sodu i wapnia, tworzący promieniste agregaty bezbarwnych lub białych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Probertyt jest minerałem z grupy boranów, chemicznie uwodnionym boranem sodu i wapnia. Jego najbardziej typową i rozpoznawalną formą występowania są promieniste lub promienisto-włókniste agregaty, przypominające jeżowce lub kule złożone z setek cienkich, igiełkowych kryształów. Poszczególne kryształy są wydłużone, często spłaszczone i wykazują podłużne prążkowanie. Agregaty te mogą osiągać znaczne rozmiary, nawet kilkudziesięciu centymetrów średnicy. Minerał jest zazwyczaj bezbarwny, biały lub szarawy, a jego skupienia mają jedwabisty połysk. ## Właściwości fizyczne Probertyt charakteryzuje się stosunkowo niewielką twardością, wynoszącą 3,5 w skali Mohsa. Ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co jest widoczne na większych kryształach. Jego połysk jest szklisty na ścianach kryształów, a na powierzchniach przełamu i w skupieniach włóknistych staje się jedwabisty. Jest minerałem lekkim, o gęstości około 2,14 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy barwnych odmian. Występuje niemal wyłącznie w odcieniach bieli, szarości lub jest bezbarwny. Zanieczyszczenia, np. wrostkami ilastymi, mogą nadawać mu żółtawy lub brązowawy odcień. ## Historia i nazwa Probertyt został po raz pierwszy opisany w 1929 roku. Jego nazwa upamiętnia Franka H. Proberta (1876–1940), dziekana College of Mining na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, w uznaniu jego wkładu w rozwój górnictwa boranów w tym stanie. ## Zastosowania Probertyt, wraz z innymi minerałami boranowymi jak uleksyt czy kolemanit, jest lokalnie wydobywany jako ruda boru. Bor jest pierwiastkiem o szerokim zastosowaniu w przemyśle, m.in. do produkcji szkła (borokrzemianowego), ceramiki, emalii, środków czyszczących, a także w rolnictwie jako składnik nawozów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Szklisty, jedwabisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.14
Łupliwość
Doskonała według {110}
Przełam
Nierówny, zadziorowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną probertytu są jego charakterystyczne, promieniste agregaty igiełkowych lub włóknistych kryształów, często tworzące kuliste formy. Połysk jedwabisty w skupieniach, niska twardość oraz reakcja na wilgoć (częściowa rozpuszczalność) są również kluczowe. W odróżnieniu od wielu innych boranów, nie wykazuje fluorescencji w świetle UV. ## Odróżnianie od podobnych Probertyt bywa mylony z uleksytem, z którym często współwystępuje. Uleksyt tworzy podobne skupienia włókniste, ale są one zazwyczaj bardziej jedwabiste i wykazują charakterystyczny efekt "telewizyjnego kamienia" (przewodzenia obrazu), czego nie obserwuje się w probertycie. Scolecyt również tworzy promieniste agregaty, ale jest krzemianem, krystalizuje w innym układzie i jest twardszy (5-5,5). Natrolit, inny zeolit, ma podobne formy, ale również jest twardszy. ## Formy kryształów Kryształy probertytu są silnie wydłużone w formie igieł lub listewek, często spłaszczone i zakończone stromymi ścianami. Niemal zawsze występują w postaci promienistych, kulistych lub półkulistych agregatów. Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Probertyt jest minerałem pochodzenia ewaporatowego. Powstaje w wyniku odparowywania wód słonych jezior (playa) w suchym, pustynnym klimacie. Krystalizuje bezpośrednio z roztworów bogatych w bor, sód i wapń lub w wyniku procesów diagenetycznych (przeobrażeń) wcześniejszych osadów boranowych, często kosztem uleksytu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten typowo współwystępuje z innymi boranami, takimi jak uleksyt, kolemanit, boraks, kernit i hydroboracyt. Często towarzyszą mu również minerały ewaporatowe, takie jak halit, gips czy tenardyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje probertytu znajdują się w Stanach Zjednoczonych, w rejonie Pustyni Mojave w Kalifornii (hrabstwa Kern i Inyo), szczególnie w okolicach Kramer, Boron i w Dolinie Śmierci. Znaczące złoża i piękne okazy pochodzą również z Argentyny (prowincje Salta i Jujuy), Turcji (rejon Bigadiç) oraz z Chile.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są duże, dobrze uformowane, kuliste agregaty promieniste, zwane "słońcami" lub "jeżowcami". Idealny okaz powinien być kompletny, nieuszkodzony, o czystej białej barwie i wyraźnym jedwabistym połysku. Atrakcyjność podnosi kontrastowe umiejscowienie na niewielkiej matrycy skalnej. Okazy z klasycznych lokalizacji w Kalifornii są historycznie ważne i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych stanowisk, z których pochodzą okazy kolekcjonerskie, należą kopalnie boranów w rejonie Boron w Kalifornii, USA. To stamtąd pochodzą klasyczne, duże, kuliste agregaty. Wysokiej jakości okazy znajdowane są również w złożach boranów w Argentynie i Turcji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy probertytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, nawet destylowaną, jest wysoce niewskazany, ponieważ minerał jest w niej częściowo rozpuszczalny. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wszelkimi chemikaliami. Probertyt jest wrażliwy na wilgoć i może ulec zmatowieniu lub częściowemu rozpuszczeniu. Nie należy go podgrzewać, ponieważ zawiera wodę w swojej strukturze i może ulec dehydratacji, co prowadzi do jego zniszczenia. Jest to minerał miękki i kruchy, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Probertyt wymaga przechowywania w suchych warunkach. Najlepiej trzymać go w zamkniętym, szczelnym pudełku (np. typu "membrane box") lub w gablocie z pochłaniaczem wilgoci (żelem krzemionkowym). Należy chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi, eksponując z dala od okazów o większej twardości.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej