Prismatine
Wzór chemiczny: (Mg,Al,Fe²⁺,Fe³⁺)₆Al₄(Si,Al)₄(B,Si,Al)(O,OH,F)₂₂
Pryzmatyna to rzadki krzemian borowy o złożonym składzie chemicznym, tworzący pryzmatyczne, niemal czarne kryształy.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6.5-7
- Barwa
- Gray-green, gold brown, purplish gray, gray
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- Gray
- Gęstość
- 3.341
- Łupliwość
- {110}
- Przełam
- Uneven, Sub-Conchoidal
- Przezroczystość
- Translucent,Opaque
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi pryzmatyny są jej pryzmatyczny pokrój kryształów, wysoka twardość (ok. 7), ciemna barwa (zielona, brązowa do czarnej) oraz szklisty połysk. Występowanie w specyficznym środowisku metamorficznym jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylona z turmalinem (schorlem), hornblendą lub piroksenami. Od schorlu odróżnia ją przekrój kryształu (zazwyczaj czworokątny, a nie trójkątny) i nieco inna twardość. Od hornblendy i piroksenów różni się wyższą twardością i brakiem wyraźnej łupliwości pod określonymi kątami. ## Formy kryształów Pryzmatyna tworzy słupkowe, wydłużone kryształy o pokroju pryzmatycznym. Kryształy często wykazują prążkowanie na ścianach bocznych, równoległe do głównej osi. Występuje jako pojedyncze, wrosłe kryształy lub w postaci promienistych agregatów.
Środowisko występowania
## Geneza Pryzmatyna jest minerałem skał metamorficznych, które przeszły przeobrażenia w warunkach wysokich temperatur i ciśnień (metamorfizm facji amfibolitowej i granulitowej). Powstaje w skałach bogatych w magnez i glin, a ubogich w krzemionkę, często z udziałem boru. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak kordieryt, antofyllit, flogopit, spinele, korund, sapphiryna, gedryt oraz turmaliny. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: typowa lokalizacja w Waldheim w Saksonii (Niemcy); okolice Port-Shepstone w Republice Południowej Afryki; region Lac-Sainte-Marie w Quebec (Kanada); obszar Strangways Range w Terytorium Północnym (Australia) oraz okolice Caseville w stanie Nowy Jork (USA).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami, które wyraźnie odcinają się od skały macierzystej (matrycy). Poszukiwane są duże kryształy, choć są one ekstremalnie rzadkie. Przejrzystość nie jest kluczowym kryterium, ponieważ minerał ten jest zazwyczaj nieprzezroczysty. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji w Waldheim w Niemczech mają wartość historyczną. Dobrej jakości kryształy, choć zazwyczaj niewielkie, pochodzą również z Kanady (Quebec) i USA (Nowy Jork).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy pryzmatyny można czyścić letnią wodą z użyciem miękkiej szczoteczki w celu usunięcia kurzu i luźnych zanieczyszczeń. Należy unikać silnych detergentów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, zwłaszcza kwasu fluorowodorowego. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury i silnymi uderzeniami, które mogą spowodować pęknięcia. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności.