Poyarkovite

Wzór chemiczny: Hg¹⁺₃OCl

Pojarkowit to bardzo rzadki chlorek tlenku rtęci, wyróżniający się intensywną, wiśniowoczerwoną barwą i niezwykle wysoką gęstością.

## Charakterystyka Pojarkowit jest minerałem z grupy halogenków, a dokładniej chlorkiem tlenku rtęci(I). Występuje niezwykle rzadko, tworząc drobne, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, zazwyczaj nieprzekraczające 1 mm. Częściej spotykany jest w formie ziarnistych skupień, nalotów lub jako inkluzje w innych minerałach rtęci. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, wiśniowoczerwona barwa, która pod wpływem światła może ciemnieć do odcieni purpurowych i ciemnoczerwonych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2-2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest przy tym niezwykle gęsty - jego gęstość właściwa to około 9.50 g/cm³, co jest wartością wyjątkowo wysoką, nawet wśród minerałów zawierających ciężkie metale. Kryształy są przeświecające i wykazują połysk zbliżony do diamentowego. Przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą pojarkowitu jest wiśniowoczerwona do cynobrowej. Nie opisano żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty i opisany w 1981 roku. Jego nazwa honoruje Wiaczesława Erikhovicha Poyarko (1935–2013), rosyjskiego geologa, który był specjalistą w dziedzinie złóż rtęci w Azji Środkowej. Miejscem typowym, z którego pochodzi pierwszy opisany materiał, jest złoże rtęciowo-antymonowe Khaidarkan w Kirgistanie. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów oraz toksyczność (zawartość rtęci), pojarkowit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, stanowiąc cenny nabytek dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Połysk: Diamentowy
Rysa: Wiśniowy do cynobrowoczerwonego
Gęstość: 9.50
Przełam: Nieregularny/Nierówny,Muszlowy
Przezroczystość: Prześwitujący
Układ krystaliczny: Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne pojarkowitu to jego unikalna kombinacja właściwości: wiśniowoczerwona barwa, cynobrowoczerwona rysa, bardzo wysoka gęstość (okaz jest nieproporcjonalnie ciężki do swojego rozmiaru) oraz ekstremalna miękkość. Charakterystyczne jest również ciemnienie pod wpływem światła. ## Odróżnianie od podobnych - **Cynober (HgS):** Ma bardzo podobną barwę i czerwoną rysę, ale jest znacznie lżejszy (gęstość ok. 8.1 g/cm³) i nieco twardszy (2.5 w skali Mohsa). Cynober często tworzy też lepiej wykształcone, większe kryształy. - **Kermesyt (Sb₂S₂O):** Również ma czerwoną barwę i podobną twardość, ale jest znacznie lżejszy (gęstość ok. 4.8 g/cm³) i ma inną genezę (strefy utleniania złóż antymonu). - **Kutnohoryt (manganowy):** Niektóre różowe odmiany mogą przypominać pojarkowit, ale są nieporównywalnie lżejsze, twardsze i reagują z kwasami. ## Formy kryształów Kryształy pojarkowitu są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju tabliczkowym lub krótkopryzmatycznym. Najczęściej występuje w postaci drobnoziarnistych skupień, nalotów i powłok na innych minerałach, zwłaszcza na kalomelu.

Środowisko występowania

## Geneza Pojarkowit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż rtęci. Tworzy się w wyniku zmiany wcześniej istniejących minerałów rtęci, takich jak kalomel (Hg₂Cl₂), w warunkach niskiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów rtęci. Jego typowe asocjacje obejmują kalomel (z którego często powstaje), eglestonit, rtęć rodzimą, terlinguaite, kuznetsovit, shakhovit, a także cynober i kwarc. ## Lokalizacje Jedyne potwierdzone i dobrze udokumentowane stanowisko występowania pojarkowitu na świecie to jego lokalizacja typowa - złoże rtęciowo-antymonowe Khaidarkan (Aydarken) w dystrykcie Kadamjay, w regionie Batken w Kirgistanie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu pojarkowitu jest determinowana przede wszystkim przez intensywność i czystość wiśniowoczerwonej barwy. Najbardziej cenione są okazy z widocznymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami o wyraźnym kształcie. Ze względu na rzadkość, nawet bogate naloty i skupienia ziarniste na kontrastującej matrycy (np. na białym kalomelu) są uważane za bardzo wartościowe. Czystość odnosi się tu raczej do braku zanieczyszczeń i uszkodzeń niż do przezroczystości. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest historyczne złoże Khaidarkan w Kirgistanie. Wszystkie dostępne na rynku okazy pochodzą z tej jednej lokalizacji, co dodatkowo podnosi ich wartość i rzadkość.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość, kruchość i toksyczność, czyszczenie mechaniczne lub chemiczne jest absolutnie niewskazane. Okazy powinny być pozostawione w stanie, w jakim zostały pozyskane. W razie konieczności można użyć bardzo delikatnego strumienia sprężonego powietrza do usunięcia luźnych cząstek kurzu. ## Czego unikać - **Wody i chemikaliów:** Kontakt z wodą lub jakimikolwiek środkami chemicznymi może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia lub reakcji chemicznej. - **Światła słonecznego:** Długotrwała ekspozycja na światło, zwłaszcza słoneczne (promieniowanie UV), powoduje ciemnienie minerału do barwy purpurowej i ciemnoczerwonej. - **Wstrząsów i tarcia:** Minerał jest bardzo miękki i kruchy, łatwo ulega zarysowaniu i uszkodzeniu mechanicznemu. - **Wysokiej temperatury:** Należy unikać zmian temperatury, które mogą wpłynąć na stabilność okazu. ## Przechowywanie Okazy pojarkowitu muszą być przechowywane z najwyższą ostrożnością. Zaleca się trzymanie ich w szczelnie zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", z dala od światła i wilgoci. Ze względu na zawartość rtęci, należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą i przechowywać minerał poza zasięgiem dzieci i zwierząt, najlepiej w dobrze wentylowanym miejscu.