Povondraite

Wzór chemiczny: NaFe<sup>3+</sup><sub>3</sub>(Fe<sup>3+</sup><sub>4</sub>Mg<sub>2</sub>)(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>O

Povondrait to bardzo rzadki, czarny minerał z grupy turmalinu, wyróżniający się unikalnym składem chemicznym bogatym w żelazo trójwartościowe.

## Charakterystyka Povondrait jest rzadkim członkiem nadgrupy turmalinów, klasyfikowanym jako turmalin tlenowy. Tworzy czarne, rzadziej ciemnobrązowe, słupkowe kryształy o charakterystycznym dla turmalinów trójkątnym przekroju poprzecznym z zaokrąglonymi krawędziami. Zazwyczaj występuje w formie promienistych lub splątanych agregatów, rzadziej jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Jest nieprzezroczysty i jedynie w bardzo cienkich odłamkach może przeświecać w odcieniach brązu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 7 w skali Mohsa, co jest typowe dla turmalinów. Ma połysk szklisty, czasem przechodzący w żywiczny. Jego gęstość waha się w przedziale 3,21-3,31 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do słabo muszlowego. ## Barwy i odmiany Povondrait jest minerałem o jednolitej, czarnej lub bardzo ciemnobrązowej barwie. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada specjalnych nazw handlowych. Jego wartość i znaczenie są czysto naukowe i kolekcjonerskie. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez IMA w 1993 roku. Jego nazwa honoruje profesora Pavla Povondrę (1924–2013), czeskiego mineraloga z Uniwersytetu Karola w Pradze, który wniósł znaczący wkład w badania chemii i krystalochemii grupy turmalinów. Okazy typowe pochodzą z Boliwii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, povondrait nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest poszukiwanym nabytkiem dla zaawansowanych kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza tych specjalizujących się w grupie turmalinów.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Połysk
Szklisty
Rysa
Brązowa
Gęstość
3.21-3.31
Łupliwość
Brak wyraźnej
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Povondrait w warunkach kolekcjonerskich jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych czarnych turmalinów, takich jak schorl, bez zaawansowanych badań. Cechy makroskopowe, takie jak czarna barwa, słupowy pokrój kryształów z trójkątnym przekrojem, wysoka twardość (rysuje stal i szkło) oraz brak łupliwości, pozwalają jedynie na identyfikację minerału jako członka grupy turmalinów. ## Odróżnianie od podobnych Odróżnienie od schorlu, najpospolitszego czarnego turmalinu, wymaga analizy chemicznej (np. EDS) w celu potwierdzenia dominacji żelaza trójwartościowego (Fe³⁺) i wysokiej zawartości magnezu, co jest cechą definiującą povondrait. Schorl jest turmalinem żelazowo-sodowym, gdzie dominuje żelazo dwuwartościowe (Fe²⁺). ## Formy kryształów Kryształy povondraitu są trygonalne, o pokroju słupowym, często pionowo zbrużdżone. Charakterystyczny jest dla nich zaokrąglony przekrój poprzeczny o kształcie trójkąta sferycznego. Często tworzy promieniste agregaty lub bezładne skupienia splątanych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Povondrait powstaje w specyficznych warunkach geologicznych. Jego główne środowisko powstawania to zmetamorfizowane, bogate w magnez i bor osady morskie. Występuje również w niektórych pegmatytach granitowych, gdzie krystalizuje z roztworów pomagmowych. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej w Boliwii povondrait współwystępuje z kwarcem i albitem. W innych lokalizacjach może towarzyszyć mu schorl, elbait oraz inne minerały typowe dla pegmatytów i skał metamorficznych. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym na świecie miejscem występowania povondraitu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia San Francisco, położona w pobliżu Villa Tunari w prowincji Chapare w Boliwii. Minerał ten był również notowany w Czechach (Pikárec) oraz we Włoszech (wyspa Elba).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy povondraitu to te, które składają się z dobrze wykształconych, pojedynczych kryształów o silnym połysku i wyraźnym, słupowym pokroju. Dużą wartość mają również estetyczne agregaty promieniste. Okazy na jasnej matrycy skalnej, np. na kwarcu lub albicie, są szczególnie poszukiwane ze względu na atrakcyjny kontrast. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych okazów kolekcjonerskich povondraitu pochodzi z jego lokalizacji typowej - kopalni San Francisco w Boliwii. Okazy z innych stanowisk są znacznie rzadsze i zwykle mają mniejszą wartość estetyczną.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy povondraitu najlepiej czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i letniej wody destylowanej. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć niewielkiej ilości łagodnego mydła, a następnie dokładnie spłukać. Należy unikać silnych detergentów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie należy poddawać go gwałtownym zmianom temperatury ani czyścić w myjkach ultradźwiękowych, ponieważ wewnętrzne napięcia w krysztale mogą spowodować jego pękanie. ## Przechowywanie Povondrait jest minerałem stosunkowo twardym i trwałym. Można go przechowywać w standardowych warunkach. Aby uniknąć zarysowania powierzchni i utraty połysku, należy chronić go przed kontaktem z twardszymi minerałami (np. kwarcem, korundem) i przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej