Potassic-hastingsite
Wzór chemiczny: KCa<sub>2</sub>(Fe<sup>2+</sup><sub>4</sub>Fe<sup>3+</sup>)(Si<sub>6</sub>Al<sub>2</sub>)O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub>
Potassic-hastingsite to ciemny, niemal czarny minerał z grupy amfiboli, tworzący pryzmatyczne kryształy głównie w alkalicznych skałach magmowych.
Opis
## Charakterystyka Potassic-hastingsite jest minerałem z supergrupy amfiboli, należącym do szeregu hastingsytu. Tworzy kryształy o pokroju pryzmatycznym, od krótkich i grubych po wydłużone, igiełkowe. Zazwyczaj występuje w formie wtopionych w skałę ziarn lub zbitych, ziarnistych bądź włóknistych skupień. Jego barwa jest najczęściej czarna, ciemnozielona lub zielonoczarna. Jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Twardość w skali Mohsa wynosi 5-6, co jest typową wartością dla amfiboli. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach przełamu może być matowy. Minerał jest najczęściej nieprzezroczysty, a w cienkich odłamkach lub na krawędziach kryształów bywa przeświecający. Gęstość waha się w przedziale 3,26-3,43 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominuje barwa czarna i ciemnozielona. Odcienie zależą od subtelnych wahań w składzie chemicznym, głównie stosunku żelaza na drugim i trzecim stopniu utlenienia. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału odnosi się do jego składu chemicznego - dominującej roli potasu (potassic) w strukturze - oraz do jego związku z hastingsytem, który z kolei został nazwany od miejsca odkrycia w hrabstwie Hastings w Ontario (Kanada). Potassic-hastingsite został formalnie uznany za odrębny gatunek mineralny w ramach rewizji nomenklatury grupy amfiboli. ## Zastosowania Potassic-hastingsite nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie naukowe jako minerał skałotwórczy, pomagający w określaniu warunków formowania się skał alkalicznych. Jest również minerałem interesującym dla zaawansowanych kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów lub w minerałach z konkretnych lokalizacji.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest forma kryształów (wydłużone pryzmy) oraz charakterystyczna dla amfiboli łupliwość, z dwiema płaszczyznami przecinającymi się pod kątami około 56° i 124°. Ciemna barwa i szklisty połysk również są pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Potassic-hastingsite jest trudny do odróżnienia od innych czarnych amfiboli, takich jak hornblenda, bez zaawansowanych badań chemicznych. Od minerałów z grupy piroksenów (np. augitu) odróżnia go przede wszystkim kąt łupliwości - u piroksenów wynosi on około 90°. Arfvedsonit, inny alkaliczny amfibol, bywa podobny, ale często wykazuje słaby pleochroizm w odcieniach niebieskawych lub fioletowych, czego zwykle brak u potassic-hastingsytu. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy słupkowe, pryzmatyczne kryształy, często zakończone prostymi ścianami. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, włóknistych lub promienistych agregatów. W skałach często tworzy nieregularne, anhedralne ziarna.
Środowisko geologiczne
## Geneza Jest to minerał charakterystyczny dla alkalicznych skał magmowych, ubogich w krzemionkę, takich jak nefelinowe sjenity i związane z nimi pegmatyty. Powstaje również w procesach metamorfizmu kontaktowego, w skarnach oraz w niektórych bogatych w żelazo skałach metamorficznych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla środowisk alkalicznych, takimi jak nefelin, mikroklin, albit, egiryn, biotyt, tytanit, apatyt oraz magnetyt. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska dobrze wykształconych kryształów potassic-hastingsytu obejmują m.in. kompleks alkaliczny Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), gdzie występuje w formie doskonałych kryształów. Inne ważne lokalizacje to Iron Hill w Kolorado (USA), będące lokalizacją typową, kompleks Ilímaussaq na Grenlandii oraz masywy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i zakończonymi kryształami o silnym połysku. Duży rozmiar kryształów oraz ich występowanie na matrycy skalnej w towarzystwie innych rzadkich minerałów (np. z Mont Saint-Hilaire) znacznie podnoszą atrakcyjność kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, które wyróżniają się perfekcyjną formą kryształów. Historyczne znaczenie mają również materiały z lokalizacji typowej w Iron Hill w USA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy można czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą wodą lub w wodzie destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pękanie wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz silnymi uderzeniami, które mogą z łatwością doprowadzić do jego uszkodzenia ze względu na wyraźną łupliwość. ## Przechowywanie Przechowywać w standardowych warunkach, chroniąc przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Najlepiej trzymać okazy w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń o inne minerały.