Portlandite

Wzór chemiczny: Ca(OH)<sub>2</sub>

Portlandyt to wodorotlenek wapnia, rzadki minerał powstający głównie w środowiskach antropogenicznych, np. w starym betonie, lub w wyniku naturalnych procesów metamorficznych.

## Charakterystyka Portlandyt jest wodorotlenkiem wapnia, znanym w chemii jako gaszone wapno. W naturze występuje rzadko, tworząc bezbarwne lub białe, heksagonalne kryształy o tabliczkowym pokroju. Często spotykany jest w postaci skupień włóknistych, sferulitycznych lub mas ziemistych. Kryształy bywają przezroczyste i wykazują szklisty lub perłowy połysk na powierzchniach łupliwości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma niską gęstość, około 2.23 g/cm³. Charakteryzuje się doskonałą łupliwością w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Portlandyt jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Może przybierać odcienie bladozielone, żółtawe lub brązowawe z powodu zanieczyszczeń. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od cementu portlandzkiego, w którego stwardniałej formie jest powszechnym składnikiem. Został po raz pierwszy opisany w 1933 roku przez Cecila Edgara Tilley'a na podstawie materiału znalezionego w Scawt Hill w Irlandii Północnej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, portlandyt nie ma zastosowania przemysłowego jako minerał. Jego syntetyczny odpowiednik, wodorotlenek wapnia, jest natomiast kluczowym składnikiem zapraw budowlanych, cementu i tynków, a także znajduje zastosowanie w przemyśle chemicznym i spożywczym.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Perłowy, Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.23
Łupliwość
Doskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne portlandytu to jego niska twardość (2.5), doskonała łupliwość w jednym kierunku, perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości oraz heksagonalny zarys kryształów. Reaguje z kwasami, ale w sposób mniej gwałtowny niż kalcyt. Jego niestabilność w wilgotnym powietrzu jest również cechą charakterystyczną. ## Odróżnianie od podobnych Portlandyt można pomylić z brucytem (Mg(OH)₂), który ma bardzo podobny wygląd, pokrój kryształów, łupliwość i twardość. Odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana lub analiza chemiczna (EDS/WDS). Od gipsu odróżnia go brak wody w strukturze i inna forma kryształów. Od kalcytu różni się znacznie niższą twardością i brakiem gwałtownego burzenia z kwasem solnym. ## Formy kryształów Kryształy portlandytu są zazwyczaj sześciobocznymi, cienkimi tabliczkami. Występuje również w postaci agregatów włóknistych, promienistych, sferulitycznych, a także jako masywne, ziemiste lub zbite skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Portlandyt jest minerałem powstającym w specyficznych warunkach niskotemperaturowego metamorfizmu kontaktowego skał wapiennych i marglistych w kontakcie z intruzjami magmowymi. Tworzy się również w środowiskach wulkanicznych, w lawach i tufach. Jest produktem hydratacji tlenku wapnia (wapna palonego) lub dehydratacji minerałów z grupy ettringitu. Co istotne, jest częstym produktem działalności człowieka (minerał antropogeniczny), krystalizując w starym betonie, zaprawach murarskich i hałdach po spalaniu węgla. ## Asocjacje mineralne Minerałom współwystępującym z portlandytem w środowiskach naturalnych są kalcyt, larnit, brownmilleryt, ettringit, afwillit i hydrokalumit. W środowiskach antropogenicznych towarzyszą mu inne fazy cementowe. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska naturalnego portlandytu to Scawt Hill w Irlandii Północnej (miejsce odkrycia), Hatrurim w Izraelu, Jebel Awq w Omanie, Kopeisk w Rosji (Ural Południowy) oraz Mayen w Niemczech. Występuje także w produktach ekshalacji wulkanicznych Wezuwiusza we Włoszech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre, przezroczyste kryształy heksagonalne, zwłaszcza te osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Atrakcyjne są również bogate skupienia krystaliczne. Ze względu na niestabilność minerału, okazy zachowane w idealnym stanie, bez śladów przemiany w kalcyt, są szczególnie poszukiwane. Rozmiar kryształów rzadko przekracza kilka milimetrów, więc większe egzemplarze są wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z lokalizacji takich jak kompleks Hatrurim w Izraelu, gdzie znajdowano dobrze wykształcone kryształy. Okazy z Kopeiska w Rosji oraz z Mayen w Niemczech również są cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy portlandytu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Należy je czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć kurz. ## Czego unikać Bezwzględnie należy unikać kontaktu z wodą, która może spowodować rozpuszczenie lub chemiczną zmianę minerału. Jest niestabilny w obecności dwutlenku węgla z powietrza, z którym reaguje tworząc kalcyt - proces ten powoduje mętnienie i rozpad kryształów. Należy chronić go przed kwasami i wilgotnym powietrzem. ## Przechowywanie Portlandyt wymaga przechowywania w suchych, hermetycznych warunkach, najlepiej w szczelnie zamykanym pojemniku (tzw. "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (silikażelu). Powinien być eksponowany z dala od źródeł wilgoci i miejsc o dużym przepływie powietrza.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej