Polyhalite

Wzór chemiczny: K<sub>2</sub>Ca<sub>2</sub>Mg(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O

Polihalit to uwodniony siarczan potasu, wapnia i magnezu, występujący głównie w masywnych lub włóknistych skupieniach w morskich złożach ewaporatowych.

## Charakterystyka Polihalit jest minerałem z grupy siarczanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony siarczan potasu, wapnia i magnezu. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub wydłużone kryształy, które są zazwyczaj małe i spotykane tylko w druzach. Zdecydowanie częściej występuje w postaci skupień zbitych, masywnych, włóknistych lub blaszkowych. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy pozbawione są spektakularnych form krystalicznych. Jest kruchy i charakteryzuje się słonawym, gorzkim smakiem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości w zakresie 2.5-3.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Jego gęstość wynosi około 2.78 g/cm³. Posiada połysk szklisty, niekiedy przechodzący w żywiczny. Jest przezroczysty do przeświecającego, w zależności od czystości i formy występowania. ## Barwy i odmiany Czysty polihalit jest bezbarwny lub biały. Często jednak bywa zabarwiony na odcienie szarości, różu, czerwieni, a nawet ceglastoczerwony. Za różowe i czerwone zabarwienie odpowiadają zazwyczaj drobne inkluzje tlenków żelaza, głównie hematytu. Nie wyróżnia się jego formalnych odmian, a nazewnictwo handlowe nie jest stosowane. ## Historia i nazwa Nazwa polihalit pochodzi od greckich słów *poly* (wiele) i *hals* (sól), co nawiązuje do jego złożonego składu chemicznego, zawierającego kilka różnych metali alkalicznych i ziem alkalicznych. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1818 roku przez niemieckiego chemika i mineraloga Friedricha Stromeyera. Okazem typowym był materiał pochodzący z historycznej kopalni soli w Bad Ischl w Austrii. ## Zastosowania Polihalit jest ważnym surowcem do produkcji specjalistycznych nawozów mineralnych. Jest ceniony jako źródło czterech kluczowych składników odżywczych dla roślin: potasu, magnezu, wapnia i siarki. Jego niska zawartość chlorków czyni go odpowiednim dla upraw wrażliwych na ten pierwiastek. W formie zmielonej skały jest sprzedawany jako nawóz pod różnymi nazwami handlowymi.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3.5
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
White
Gęstość
2.77-2.78
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną polihalitu jest jego środowisko występowania - morskie złoża ewaporatowe, w towarzystwie innych soli. W terenie i w kolekcji rozpoznaje się go po masywnej, włóknistej lub warstwowej budowie, stosunkowo niskiej twardości oraz charakterystycznym gorzkim smaku (cecha historyczna, niezalecana do testowania). Brak dobrze wykształconych kryształów jest dla niego typowy. ## Odróżnianie od podobnych Polihalit można pomylić z innymi ewaporatami: - **Anhydryt** jest twardszy (3.5) i często wykazuje trzy kierunki łupliwości tworzące prostokątne fragmenty. - **Gips** jest znacznie bardziej miękki (2), można go zarysować paznokciem. - **Halit** (sól kamienna) ma wyraźnie słony smak i doskonałą sześcienną łupliwość. - **Karnalit** jest silnie higroskopijny, na powietrzu szybko wilgotnieje i się rozpływa. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie, mają pokrój tabliczkowy lub słupkowy i osiągają co najwyżej kilka milimetrów. Zazwyczaj polihalit tworzy zbite, ziarniste, włókniste lub blaszkowe agregaty, często w formie warstw lub żył przerastających inne minerały solne.

Środowisko występowania

## Geneza Polihalit jest minerałem pochodzenia osadowego, powstającym w wyniku ewaporacji (odparowania) wód w zamkniętych lub ograniczonych basenach morskich. Może krystalizować bezpośrednio z solanki jako minerał pierwotny lub tworzyć się wtórnie w procesach diagenetycznych i metasomatycznych, poprzez przeobrażenie wcześniej osadzonych minerałów, takich jak gips czy anhydryt, pod wpływem roztworów bogatych w potas i magnez. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak halit, anhydryt, gips, sylwin, karnalit, kizeryt, kainit oraz boracit. ## Lokalizacje Historyczne, klasyczne lokalizacje to kopalnie soli w Austrii (Bad Ischl, Hallstatt) i Niemczech (Stassfurt). Duże, eksploatowane przemysłowo złoża znajdują się w basenie permskim w USA (Nowy Meksyk, Teksas), w cechsztyńskich wysadach solnych w Niemczech i Polsce (np. w rejonie Zatoki Puckiej, Inowrocławia) oraz w Wielkiej Brytanii (kopalnia Boulby w North Yorkshire, skąd pochodzą znane różowe i czerwone okazy).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał kolekcjonerski polihalit nie jest powszechnie znany, a jego wartość jest umiarkowana. Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy o intensywnym, różowym lub czerwonym zabarwieniu, pochodzące z inkluzji hematytu. Atrakcyjność podnoszą wyraźne struktury włókniste lub warstwowe. Niezwykle rzadkie, dobrze wykształcone kryształy, nawet niewielkich rozmiarów, są wysoko cenione przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione okazy kolekcjonerskie pochodzą z kopalni Boulby w North Yorkshire (Wielka Brytania), gdzie występuje w formie pięknych, czerwonych, włóknistych mas. Różowe, masywne odmiany spotykane są także w rejonie Carlsbad w Nowym Meksyku (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Polihalit jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego pod żadnym pozorem nie należy go myć na mokro. Do usuwania kurzu i drobnych zanieczyszczeń należy używać wyłącznie miękkiego, suchego pędzelka lub sprężonego powietrza o niewielkim ciśnieniu. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla okazów polihalitu jest woda i wysoka wilgotność powietrza, która może prowadzić do powolnego rozpuszczania i matowienia powierzchni. Należy go chronić przed wszelkimi cieczami i chemikaliami. Jako minerał miękki jest również podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Okazy polihalitu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pojemnikach lub gablotach. W celu ochrony przed wilgocią zaleca się stosowanie pochłaniaczy wilgoci, takich jak żel krzemionkowy (silikażel). Należy unikać eksponowania go w wilgotnych pomieszczeniach, np. piwnicach.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej