Polybasite
Wzór chemiczny: [Ag¹⁺₉Cu¹⁺S²⁻₄][(Ag¹⁺,Cu¹⁺)₆(Sb³⁺,As³⁺)₂S²⁻₇]
Polibazyt to rzadki minerał srebra, miedzi, antymonu i arsenu, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o metalicznym połysku i czarnej barwie.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2.5-3
- Połysk
- Sub Metallic
- Rysa
- Black
- Gęstość
- 6.1
- Łupliwość
- Imperfect on {001}
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Polibazyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie kryształów - cienkich, pseudoheksagonalnych tabliczkach, często z poziomym prążkowaniem na ścianach bocznych. Inne cechy pomocne w identyfikacji to czarna barwa, submetaliczny połysk, wysoka gęstość oraz czarna rysa. Kluczową cechą diagnostyczną, jeśli jest widoczna, są ciemnoczerwone wewnętrzne refleksy na cienkich krawędziach kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Polibazyt bywa mylony ze stefanitem, który również tworzy pseudoheksagonalne kryształy, ale zazwyczaj grubsze, bardziej pryzmatyczne i pozbawione czerwonych refleksów. Hematyt w formie "żelaznej róży" może mieć podobny tabliczkowy wygląd, ale jest znacznie twardszy (5.5-6.5) i ma czerwonobrunatną rysę. Pearceit jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od polibazytu bez zaawansowanych analiz chemicznych (pearceit jest arsenowym analogiem antymonowego polibazytu). ## Formy kryształów Najczęściej występuje w postaci pojedynczych, cienkich do grubych tabliczkowych kryształów o sześciobocznym zarysie. Kryształy te mogą tworzyć wachlarzowate lub rozetowe skupienia. Rzadziej spotyka się go w formie skupień ziarnistych lub masywnych.
Środowisko występowania
## Geneza Polibazyt jest minerałem hydrotermalnym niskich i średnich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych, bogatych w srebro, ołów i cynk. Krystalizuje z roztworów pomagmowych w późnych etapach ich stygnięcia. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczkami i siarkosolami srebra, takimi jak akantyt, stefanit, pearceit, proustyt i pirargyryt. Towarzyszą mu również inne minerały kruszcowe, jak galena, sfaleryt, chalkopiryt, a także kwarc, kalcyt, dolomit i baryt jako minerały płonne (gangi). ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne stanowiska polibazytu znajdują się na całym świecie. W Europie, oprócz typowej lokalizacji we Freibergu (Niemcy), znany jest z Příbramu (Czechy) i Bańskiej Szczawnicy (Słowacja). W Ameryce Północnej piękne okazy pochodzą z kopalń w Arizonie, Kolorado i Nevadzie (USA), a także z licznych stanowisk w Meksyku (np. Guanajuato, Zacatecas). Występuje również w Boliwii i Peru.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi, pseudoheksagonalnymi kryształami o silnym połysku. Duże, pojedyncze tabliczki lub estetyczne grupy kryształów na kontrastującej matrycy (np. na białym kwarcu) osiągają najwyższe ceny. Dodatkowym atutem jest wyraźna widoczność czerwonych refleksów wewnętrznych. Okazy uszkodzone, zmatowiałe lub w formie bezkształtnych mas są znacznie niżej wyceniane. ## Popularne stanowiska Klasyczne, cenione okazy pochodzą z historycznych kopalń w Niemczech (Freiberg) i Czechach (Příbram). W ostatnich latach na rynku dominują okazy z Meksyku, szczególnie z Guanajuato, które dostarczają dużych i dobrze uformowanych kryształów. Okazy z kopalń w Arizonie (USA) i Boliwii również są poszukiwane przez kolekcjonerów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy polibazytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Polibazyt jest wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed wysoką temperaturą oraz długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować jego matowienie. Jest to minerał kruchy, więc należy unikać uderzeń i upadków. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów polibazytu w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i źródeł zanieczyszczeń chemicznych, np. w zamykanej gablocie.