Pollucite

Wzór chemiczny: Cs(Si₂Al)O₆·nH₂O

Pollucyt to rzadki tektokrzemian z grupy zeolitów, będący głównym źródłem cezu i ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone, szkliste kryształy.

## Charakterystyka Pollucyt jest minerałem należącym do grupy zeolitów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony glinokrzemian cezu i sodu. Występuje najczęściej w formie masywnych, ziarnistych skupień, rzadziej tworząc dobrze wykształcone, izometryczne kryształy o pokroju sześcianu lub dwudziestoczterościanu. Zazwyczaj jest bezbarwny lub biały, o szklistym, czasem lekko tłustym połysku. Jego wygląd bywa mylący i często przypomina kwarc, od którego jest jednak znacznie rzadszy. ## Właściwości fizyczne Pollucyt charakteryzuje się twardością 6.5-7 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Jego gęstość wynosi około 2.68 g/cm³, jest więc zbliżona do gęstości kwarcu. Połysk jest typowo szklisty. Minerał bywa przezroczysty, szczególnie w mniejszych fragmentach, lub przeświecający w większych, masywnych agregatach. Przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Zdecydowana większość okazów pollucytu jest bezbarwna lub biała. Spotykane są również delikatne odcienie szarości, różu, błękitu czy bladego fioletu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych, a wartość kolekcjonerska jest bardziej związana z formą i przezroczystością kryształów niż z ich kolorem. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1846 roku przez niemieckiego mineraloga Augusta Breithaupta. Nazwa pochodzi od Polluksa, postaci z mitologii greckiej, brata Kastora. Nawiązanie to wynika z faktu, że pollucyt często współwystępował z innym minerałem, petalitem (wówczas nazywanym "kastorytem"), w miejscu jego odkrycia na wyspie Elba we Włoszech. ## Zastosowania Pollucyt jest najważniejszą i najbogatszą rudą cezu, pierwiastka o kluczowym znaczeniu w zaawansowanych technologiach. Cez jest wykorzystywany do produkcji zegarów atomowych, w fotokomórkach, a także jako płuczka wiertnicza w przemyśle naftowym. Ze względu na swoją rzadkość i dobrze wykształcone kryształy, jest również cenionym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5-7
Połysk
Szklisty
Rysa
biała
Gęstość
2.68
Łupliwość
W śladowych ilościach
Przełam
Nieregularny/Nierówny,Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty,Prześwitujący
Układ krystaliczny
Izometryczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Pollucyt w formie masywnej jest trudny do identyfikacji wizualnej. Najczęściej rozpoznaje się go po miejscu występowania - pegmatytach litowych. Charakterystyczny jest jego szklisty połysk, brak łupliwości oraz twardość wyższa od większości zeolitów. Dobrze wykształcone kryształy o formie sześcianu lub dwudziestoczterościanu są bardzo diagnostyczne. Ostateczne potwierdzenie wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, np. ze względu na wysoką zawartość cezu. ## Odróżnianie od podobnych Pollucyt bywa mylony z kwarcem, od którego różni się nieco niższą twardością (kwarc ma twardość 7) i często asocjacją z minerałami litu. Można go też pomylić z innymi bezbarwnymi minerałami pegmatytowymi, jak beryl (goshenit) czy niektóre skalenie. Od innych zeolitów odróżnia go wyższa twardość i gęstość oraz typowy izometryczny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Kryształy pollucytu, choć rzadkie, krystalizują w układzie regularnym. Najczęściej przyjmują formę sześcianów, dwudziestoczterościanów trapezoedrycznych lub ich kombinacji. Zazwyczaj występują jako pojedyncze, wrośnięte w skałę kryształy. Znacznie częściej spotyka się go w postaci masywnych, ziarnistych lub zbitych agregatów wypełniających przestrzenie w pegmatytach.

Środowisko występowania

## Geneza Pollucyt jest minerałem typowym dla pegmatytów granitowych bogatych w lit, cez i tantal (pegmatyty typu LCT). Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, w warunkach wysokiej koncentracji pierwiastków rzadkich. Czasami tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń wcześniejszych minerałów bogatych w cez. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, skaleń (zwłaszcza albit i mikroklin), lepidolit, petalit, spodumen, elbait (turmalin litowy) oraz minerałami tantalu i niobu (np. tantalit, kolumbit). ## Lokalizacje Najważniejsze i największe na świecie złoża pollucytu znajdują się w Kanadzie (kopalnia Tanco w Bernic Lake, Manitoba) oraz w Zimbabwe (Bikita). Znaczące wystąpienia znane są również z Pakistanu i Afganistanu, skąd pochodzą cenione przez kolekcjonerów przezroczyste kryształy. Inne godne uwagi lokalizacje to Karibib w Namibii, stany Maine i Connecticut w USA oraz miejsce odkrycia we Włoszech (Elba).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrokrawędzistymi kryształami o wysokiej przezroczystości i szklistym połysku. Idealne okazy są bezbarwne, wolne od spękań i inkluzji. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy na matrycy skalnej osiągają najwyższe ceny. Okazy z rzadkich lokalizacji lub o nietypowym, delikatnym zabarwieniu (różowym, błękitnym) również są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy kolekcjonerskie, w tym duże i przezroczyste kryształy, pochodzą z Afganistanu (rejon Dara-e-Pech) i Pakistanu. Klasyczne, choć zazwyczaj mniejsze kryształy, znane są z pegmatytów w stanie Maine (USA). Masywne agregaty o znaczeniu przemysłowym, ale rzadziej kolekcjonerskim, wydobywane są w kopalni Tanco w Kanadzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pollucytu można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła, używając miękkiej szczoteczki do zębów. Należy unikać silnych detergentów. Po umyciu okaz trzeba dokładnie wypłukać, najlepiej w wodzie destylowanej, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Pollucyt jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, zwłaszcza kwasu fluorowodorowego. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować wewnętrzne spękania. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne nie jest zalecana, chociaż minerał nie jest szczególnie podatny na blaknięcie. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i chemikaliów. Aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (jak kwarc czy topaz), najlepiej trzymać pollucyt w osobnym pudełku lub na miękkiej podkładce. Dobrze wykształcone kryształy są kruche i należy chronić je przed uderzeniami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej