Poellmannite
Wzór chemiczny: Ca<sub>6</sub>Al<sub>3</sub>(OH)<sub>18</sub>[Na(H<sub>2</sub>O)<sub>6</sub>](S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·6H<sub>2</sub>O
Poellmannit to ekstremalnie rzadki minerał z grupy ettringitu, tworzący bezbarwne, igiełkowe kryształy w ksenolitach wulkanicznych.
Opis
## Charakterystyka Poellmannit jest złożonym, uwodnionym siarczanem należącym do supergrupy ettringitu. Tworzy wyłącznie mikroskopijne, bezbarwne i przezroczyste kryształy o pokroju igiełkowym. Zazwyczaj występują one w formie promienistych lub splątanych agregatów, narastających na powierzchni skały macierzystej. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, sięgające maksymalnie 0.2 mm długości, do jego obserwacji niezbędne jest użycie mikroskopu. ## Właściwości fizyczne Kryształy poellmannitu charakteryzują się szklistym połyskiem i są w pełni przezroczyste. Ich twardość w skali Mohsa nie została dotychczas określona. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 1.93 g/cm³, jednak nie została ona potwierdzona eksperymentalnie. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest bezbarwny. Nie są znane żadne jego barwne odmiany ani nazwy handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2017 roku, honoruje profesora Johanna Pöllmanna (ur. 1957), niemieckiego mineraloga i chemika z Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze. Został on doceniony za wkład w badania mineralogii i chemii faz cementowych, w tym minerałów z grupy ettringitu. ## Zastosowania Poellmannit, jako minerał ekstremalnie rzadki i występujący w formie mikroskopijnych kryształów, nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów (tzw. mikrominerałów).
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja poellmannitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS). Dla specjalisty wskazówką może być igiełkowy pokrój kryształów, szklisty połysk oraz współwystępowanie z charakterystycznym zespołem minerałów w specyficznym środowisku geologicznym. ## Odróżnianie od podobnych Poellmannit może być mylony z innymi igiełkowymi minerałami z supergrupy ettringitu, takimi jak ettringit czy thaumasyt, które mogą tworzyć podobne agregaty. Odróżnienie ich na podstawie cech wizualnych jest niemożliwe. Kluczową cechą diagnostyczną jest unikalny skład chemiczny poellmannitu, w szczególności obecność sodu i brak węglanów lub krzemianów, co można stwierdzić jedynie za pomocą analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Poellmannit krystalizuje w formie bardzo drobnych, wydłużonych kryształów igiełkowych. Kryształy te łączą się w charakterystyczne agregaty o promienistej budowie lub tworzą splątane skupienia przypominające filc.
Środowisko geologiczne
## Geneza Poellmannit jest minerałem wysokotemperaturowym, powstającym w specyficznych warunkach kontaktowego metamorfizmu. Tworzy się wewnątrz wapiennych ksenolitów (fragmentów skał obcych) porwanych przez lawę leucytowo-tefrytową. Ksenolity te uległy intensywnym przeobrażeniom pod wpływem ekstremalnej temperatury magmy. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów typowych dla tego środowiska, takich jak mayenit, wollastonit, gehlenit, larnit oraz brownmilleryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania poellmannitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kamieniołom Caspar przy wulkanie Bellerberg, w pobliżu miejscowości Ettringen w górach Eifel (Nadrenia-Palatynat, Niemcy).
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska okazów poellmannitu jest oceniana na podstawie kryteriów typowych dla mikrominerałów. Najważniejsza jest obfitość i jakość kryształów na matrycy skalnej - im gęstsze i lepiej wykształcone (ostre, nieuszkodzone) są igiełkowe agregaty, tym okaz jest cenniejszy. Wysoko cenione są również okazy, na których poellmannit współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji, tworząc estetyczne i bogate naukowo asocjacje. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane i dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy poellmannitu pochodzą z jednego miejsca na świecie - kamieniołomu Caspar w niemieckim regionie Eifel. Jest to klasyczna i jedyna lokalizacja dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy poellmannitu są niezwykle delikatne i podatne na uszkodzenia. Nie zaleca się żadnego czyszczenia mechanicznego (szczoteczki, igły) ani chemicznego. Próba usunięcia kurzu lub zanieczyszczeń niemal na pewno zniszczy mikroskopijne kryształy. Najbezpieczniej jest pozostawić okaz w oryginalnym stanie. ## Czego unikać Jako minerał uwodniony, poellmannit jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia struktury. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w szczególności z kwasami, a także z wodą i innymi płynami. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w szczelnych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Pudełko powinno być przechowywane w stabilnym środowisku, z dala od źródeł wibracji i ciepła.