Plumbopharmacosiderite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₀.₅Fe³⁺₄(As⁵⁺O₄)₃(OH)₄·₅H₂O

Plumbofarmakosyderyt to rzadki arsenian ołowiu i żelaza, tworzący niewielkie, sześcienne kryształy o charakterystycznej, jasnozielonej barwie.

## Charakterystyka Plumbofarmakosyderyt jest uwodnionym arsenianem ołowiu i żelaza, należącym do grupy farmakosyderytu. Minerał ten tworzy najczęściej niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o sześciennym pokroju, które mogą być lekko zaokrąglone. Rzadziej występuje w formie skupień ziarnistych lub nalotów. Jego charakterystyczną cechą jest szklisty połysk i typowa, jasnozielona do żółtozielonej barwa, która sprawia, że jest rozpoznawalny dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich. ## Właściwości fizyczne Plumbofarmakosyderyt jest stosunkowo miękkim minerałem o twardości 2.5-3 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Jego gęstość wynosi około 2.89 g/cm³, jest więc nieznacznie cięższy od kwarcu. Kryształy są przezroczyste, a ich połysk określa się jako szklisty. Przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w ograniczonej gamie kolorystycznej, od jasnozielonego, przez zielonkawożółty, po żółtozielony. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa plumbofarmakosyderyt nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - członu "plumbo" od łacińskiego słowa *plumbum* (ołów) oraz do jego związku ze strukturalnie podobnym farmakosyderytem. Został opisany jako nowy minerał w 1983 roku przez Walentę i Dunn'a. Miejsce typowe (locus typicus), z którego pochodziły pierwsze opisane okazy, to Monte Falò we Włoszech. ## Zastosowania Plumbofarmakosyderyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym przez zaawansowanych zbieraczy ze względu na swoją rzadkość i estetyczne kryształy.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5-3
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.89
Łupliwość: Brak
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Przezroczysty
Układ krystaliczny: Izometryczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną plumbofarmakosyderytu jest jego charakterystyczny, sześcienny pokrój kryształów w połączeniu z jasnozieloną lub żółtozieloną barwą. Występuje w paragenezie typowej dla stref utleniania złóż kruszcowych, co również jest ważną wskazówką. Twardość (2.5-3) i biała rysa pomagają w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Plumbofarmakosyderyt można pomylić z innymi minerałami z grupy farmakosyderytu, takimi jak farmakosyderyt (nie zawiera ołowiu) czy natrofarmakosyderyt (zawiera sód zamiast ołowiu). Ostateczne rozróżnienie wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). Może być też mylony z innymi wtórnymi arsenianami, jak mimetezyt, który jest jednak znacznie twardszy (3.5-4) i krystalizuje w układzie heksagonalnym. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy niemal wyłącznie małe, dobrze wykształcone kryształy sześcienne, często o lekko zaokrąglonych ścianach i krawędziach. Kryształy te występują pojedynczo lub w niewielkich grupach, narastając na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Plumbofarmakosyderyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców polimetalicznych, które są bogate w arsen i ołów. Tworzy się w wyniku reakcji kwaśnych, bogatych w arsen wód z minerałami pierwotnymi zawierającymi ołów i żelazo, takimi jak galena i piryt. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania. Do jego typowych asocjacji należą farmakosyderyt, segnityt, beudantyt, mimetezyt, anglezyt, cerusyt, goethyt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, będące jednocześnie miejscem typowym, to Monte Falò w Piemoncie we Włoszech. Minerał ten znajdowano również w innych lokalizacjach na świecie, m.in. w kopalni Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy) oraz w Kornwalii (Wielka Brytania), które są znane z występowania rzadkich minerałów wtórnych.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o intensywnej, jasnozielonej barwie. Wysoko oceniane są również bogate grupy kryształów estetycznie rozmieszczone na niewielkiej matrycy skalnej. Wielkość kryształów jest kluczowa - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są rzadkością i osiągają znacznie wyższe ceny. Przezroczystość i połysk również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z miejsca typowego, Monte Falò we Włoszech, mają szczególną wartość historyczną. Jednak to niemieckie stanowisko w kopalni Clara w Wolfach (Schwarzwald) dostarczyło na rynek kolekcjonerski wiele wysokiej jakości okazów z dobrze uformowanymi kryształami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba natychmiast dokładnie osuszyć, najlepiej za pomocą sprężonego powietrza lub pozostawiając go w suchym, przewiewnym miejscu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić minerał. Jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji i zmiany struktury. Nie należy go czyścić w myjkach ultradźwiękowych. Jako minerał stosunkowo miękki, jest podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Okazy plumbofarmakosyderytu najlepiej przechowywać w osobnych, zamykanych pudełkach klaserowych, aby uniknąć otarć i kontaktu z innymi minerałami. Należy chronić go przed kurzem, wilgocią i bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego.