Plumbojarosite

Wzór chemiczny: Pb²⁺₀.₅Fe³⁺₃(S⁶⁺O₄)₂(OH)₆

Plumbojarosyt to rzadki siarczan ołowiu i żelaza z grupy aluninu, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy o charakterystycznej, złocistobrązowej barwie.

## Charakterystyka Plumbojarosyt jest uwodnionym siarczanem ołowiu i żelaza, należącym do grupy aluninu. Występuje najczęściej w postaci skupień ziemistych, naskorupień lub jako masy mikrokrystaliczne. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i zazwyczaj bardzo małe, przyjmując formę tabliczkową lub romboedryczną. Minerał jest nieprzezroczysty, rzadziej przeświecający, o charakterystycznej złocistobrązowej do ciemnobrązowej, a nawet czarnej barwie. ## Właściwości fizyczne Plumbojarosyt jest minerałem bardzo miękkim, o twardości zaledwie 1.5-2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jego gęstość wynosi około 3.67 g/cm³, jest więc odczuwalnie cięższy od większości pospolitych minerałów. Połysk jest matowy lub ziemisty w przypadku skupień masowych, a na ścianach kryształów może być szklisty do żywicznego. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od złocistobrązowego, przez ciemnobrązowy i czerwonobrązowy, aż do niemal czarnego. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa plumbojarosytu nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności ołowiu (łac. *plumbum*) - oraz do jego strukturalnego podobieństwa do jarosytu. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1902 roku na podstawie próbek pochodzących z Cookes Peak Mining District w hrabstwie Luna (Nowy Meksyk, USA), które jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Plumbojarosyt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem interesującym dla zaawansowanych kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach, zwłaszcza tych z grupy siarczanów, oraz dla kolekcjonerów minerałów z konkretnych lokalizacji (tzw. "locality collectors").

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5-2
Połysk: Szklisty, Żywiczny, Matowy, Ziemisty
Rysa: Jasnożółta
Gęstość: 3.665
Łupliwość: Dobra wzdłuż {10_14}.
Przełam: Łuseczkowy
Przezroczystość: Prześwitujący,Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Plumbojarosyt najczęściej tworzy ziemiste lub pylaste naloty i naskorupienia o charakterystycznej, złocistobrązowej lub żółtobrązowej barwie. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego bardzo niska twardość (1.5-2 w skali Mohsa) oraz bladożółta rysa. Występowanie w strefach utleniania złóż kruszców ołowiu jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy aluninu, takimi jak jarosyt czy natrojarosyt. Odróżnienie ich bez zaawansowanych analiz chemicznych (sprawdzających obecność ołowiu) jest praktycznie niemożliwe. Podobny wyglądem bywa także goethyt, który jest jednak znacznie twardszy (5-5.5) i ma żółtobrązową rysę. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i mają zazwyczaj mikroskopijne rozmiary. Przyjmują postać drobnych, sześciobocznych tabliczek lub romboedrów. Najczęściej spotykany jest w formie skupień ziemistych, proszkowych nalotów, naskorupień i mas zbitych.

Środowisko występowania

## Geneza Plumbojarosyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, zwłaszcza w obecności minerałów ołowiu (takich jak galena) i żelaza (takich jak piryt). Tworzy się w warunkach silnie kwaśnych i utleniających, często w klimacie suchym lub półsuchym. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami typowymi dla stref utleniania, takimi jak anglesyt, cerusyt, galena, piryt, sfaleryt, goethyt, hematyt, a także z innymi siarczanami z grupy aluninu, np. jarosytem i beaveritem. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą lokalizacja typowa w Nowym Meksyku (USA), a także inne miejsca w USA (np. Arizona, Nevada). Znany jest również z Grecji (kopalnie Laurionu), Hiszpanii (Sierra Almagrera), Włoch (Sardynia), Namibii (Tsumeb) oraz Australii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, widocznymi gołym okiem kryształami, co jest dużą rzadkością dla tego minerału. Atrakcyjność podnosi również intensywna, złocistobrązowa barwa oraz kontrastujące połączenie z innymi minerałami, np. z niebieskim anglesytem. Zdecydowana większość dostępnych okazów to jednak mikrokrystaliczne naskorupienia i naloty. ## Popularne stanowiska Okazy z widocznymi kryształami pochodzą głównie z historycznych lokalizacji, takich jak kopalnie w Laurionie w Grecji czy z niektórych kopalń w Arizonie (USA). Materiał z lokalizacji typowej w Nowym Meksyku ma znaczenie głównie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy plumbojarosytu są niezwykle delikatne i miękkie. Należy je czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego kruchość i niską twardość, odradza się czyszczenie na mokro, a zwłaszcza używanie myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na chemikalia, w tym kwasy i silne zasady. Należy unikać kontaktu z wszelkimi środkami czyszczącymi. Ze względu na jego mikową łupliwość i niską twardość, jest bardzo podatny na uszkodzenia mechaniczne, takie jak zarysowania czy wykruszenia. ## Przechowywanie Plumbojarosyt powinien być przechowywany osobno, w zamykanym pudełku klaserowym, z dala od twardszych minerałów, które mogłyby go porysować. Nie jest wrażliwy na światło, ale należy chronić go przed kurzem i uszkodzeniami fizycznymi.