Plumbogummite

Wzór chemiczny: Pb²⁺Al₃(PO₄)(PO₃OH)(OH)₆

Plumbogummit to rzadki fosforan ołowiu i glinu, tworzący charakterystyczne nerkowate lub kuliste skupienia o bladoniebieskiej, żółtawej lub szarej barwie.

## Charakterystyka Plumbogummit jest uwodnionym fosforanem ołowiu i glinu, należącym do grupy plumbogummitu. Rzadko tworzy wyraźne, drobne kryształy o pokroju tabliczkowym lub romboedrycznym. Najczęściej występuje w postaci gęstych, zbitych mas, kulistych, nerkowatych lub groniastych agregatów o promienistej budowie wewnętrznej. Często tworzy pseudomorfozy po innych minerałach, zwłaszcza po piromorficie i galenie, zachowując ich zewnętrzną formę krystaliczną. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4-5 w skali Mohsa. Jego połysk jest zazwyczaj żywiczny do matowego lub ziemistego, a w świeżych przełamach bywa szklisty. Jest minerałem przeświecającym. Gęstość wynosi około 4,01 g/cm³. ## Barwy i odmiany Plumbogummit przybiera różnorodne barwy, najczęściej jasnoniebieskie, szarobiałe, żółtoszare, żółte, żółtobrązowe, a rzadziej zielonkawe, niebieskawe czy czerwonobrązowe. Jego barwa jest często niejednorodna, tworząc pasma lub plamy. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a okazy klasyfikuje się głównie na podstawie barwy i formy występowania. ## Historia i nazwa Nazwa plumbogummitu pochodzi od łacińskich słów *plumbum* (ołów) i *gummi* (guma), nawiązując do jego składu chemicznego oraz wyglądu przypominającego zaschniętą gumę. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1819 roku na podstawie okazów znalezionych w kopalniach Huelgoat w Bretanii (Francja), która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Plumbogummit nie ma znaczenia przemysłowego. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza ze względu na atrakcyjne formy i barwy, a także pseudomorfozy po innych minerałach.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-5
Połysk
Żywiczny, Matowy
Rysa
Bezbarwna do białej
Gęstość
4.014
Przełam
Nieregularny/Nierówny,Podkonchoidalny
Przezroczystość
Prześwitujący
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Plumbogummit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznych formach występowania - kulistych, nerkowatych lub groniastych agregatach. Typowe są również jego barwy (bladoniebieska, żółtawa, szara) oraz żywiczny lub matowy połysk. Tworzenie pseudomorfoz po sześciobocznych kryształach piromorfitu jest bardzo charakterystyczną cechą. ## Odróżnianie od podobnych Plumbogummit bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami o podobnym wyglądzie, takimi jak smithsonit, hemimorfit czy waryscyt. Smithsonit i hemimorfit są zazwyczaj twardsze i reagują z kwasem solnym. Waryscyt ma niższą gęstość i zwykle bardziej zielonkawy odcień. Od podobnego wyglądem hinsdalitu i crandallitu można go odróżnić jedynie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i mikroskopijne, przyjmując formę romboedrów lub tabliczek. Dominują skupienia promienisto-włókniste, kuliste, groniaste, nerkowate, stalaktytowe oraz gęste, zbite masy. Bardzo często spotykane są pseudomorfozy po piromorficie, galenie i cerusycie.

Środowisko występowania

## Geneza Plumbogummit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców ołowiu, zwłaszcza galeny. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w fosforany (pochodzących np. z wietrzenia apatytu lub materii organicznej) z minerałami ołowiu w obecności glinu pochodzącego ze skał ilastych lub wietrzejących skaleni. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy w strefie utleniania. Typowe minerały towarzyszące to piromorfit, cerusyt, galena, anglesyt, mimetesyt, hinsdalit, crandallit, kwarc, goethyt i minerały ilaste. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne stanowisko to Huelgoat w Bretanii (Francja). Piękne, niebieskie okazy pochodzą z kopalni Yangshuo w regionie Guangxi w Chinach. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Roughton Gill w Kumbrii (Anglia), niektóre kopalnie w Idaho i Pensylwanii (USA), a także Tsumeb (Namibia) i Broken Hill (Australia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy plumbogummitu to te o intensywnej, niebieskiej barwie, zwłaszcza pochodzące z Chin. Dużą wartość mają również dobrze uformowane pseudomorfozy, szczególnie kompletne "beczułki" po piromorficie, z zachowanym połyskiem i kolorem. Atrakcyjność podnosi kontrast z minerałem macierzystym (np. kwarcem) oraz brak uszkodzeń delikatnych, kulistych form. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej poszukują niebieskich, botryoidalnych okazów z kopalni w rejonie Yangshuo (Chiny), które zdominowały rynek w ostatnich dekadach. Klasyczne, choć rzadsze, są okazy z historycznych lokalizacji w Anglii (Kumbria) i Francji (Huelgoat). Pseudomorfozy po piromorficie są znane z wielu miejsc, w tym z kopalni w Idaho (USA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, unikając długotrwałego moczenia. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne agregaty. ## Czego unikać Plumbogummit jest wrażliwy na kwasy i silne zasady, które mogą go chemicznie uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jest to minerał stosunkowo miękki, podatny na zarysowania, dlatego trzeba chronić go przed kontaktem z twardszymi minerałami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach w zamkniętych gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Nie wymaga specjalnych warunków oświetleniowych ani wilgotnościowych, ale należy unikać skrajnych warunków.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej