Plumboferrite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>[Fe<sup>3+</sup><sub>10.67</sub>Mn<sup>2+</sup><sub>0.33</sub>Pb<sup>2+</sup>]O<sub>18.33</sub>

Plumboferryt to rzadki tlenek ołowiu i żelaza, tworzący charakterystyczne, tabliczkowe kryształy o metalicznym połysku i czarnej barwie.

## Charakterystyka Plumboferryt jest złożonym tlenkiem ołowiu, żelaza i manganu, należącym do grupy magnetytu-spinelu. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - ołowiu (łac. *plumbum*) i żelaza (łac. *ferrum*). Tworzy dobrze wykształcone, sześcioboczne, tabliczkowe lub płytkowe kryształy, często ułożone w rozetowe agregaty. Powierzchnie kryształów bywają matowe lub pokryte nalotem, ale na świeżym przełamie minerał wykazuje silny, metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Plumboferryt jest minerałem stosunkowo twardym, osiągając około 4 w skali Mohsa. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 6.1 g/cm³, co jest bezpośrednim wynikiem wysokiej zawartości ołowiu. Wykazuje również słabe właściwości magnetyczne. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest nieprzezroczysty i ma jednolitą, czarną lub stalowoszarą barwę. Rysa, czyli kolor sproszkowanego minerału, jest charakterystyczna - czerwonobrunatna do czarnej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Plumboferryt został po raz pierwszy opisany w 1881 roku przez szwedzkich mineralogów Larsa Johana Igelströma i G. Flinka. Nazwa, nadana przez Igelströma, pochodzi od łacińskich słów *plumbum* (ołów) i *ferrum* (żelazo), co bezpośrednio odnosi się do jego głównych składników chemicznych. Jako miejsce typowe (locus typicus) wskazano kopalnię Jakobsberg w rejonie Filipstad, w Szwecji. ## Zastosowania Plumboferryt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jego występowanie jest zbyt rzadkie, by mógł być rudą ołowiu czy żelaza. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub systematyce minerałów z grupy spinelu.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czerwono-brązowa do czarnej
Gęstość
6.1
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Plumboferryt można rozpoznać po jego charakterystycznym wyglądzie - czarnych, tabliczkowych kryształach o heksagonalnym zarysie i silnym, metalicznym połysku na świeżym przełamie. Kluczowymi cechami diagnostycznymi są również bardzo duża gęstość, czerwonobrunatna rysa oraz słaby magnetyzm. ## Odróżnianie od podobnych Plumboferryt bywa mylony z hematytem, magnetytem lub ilmenitem. - **Hematyt** tworzy podobne tabliczkowe kryształy, ale ma intensywnie czerwoną rysę i zazwyczaj nie jest magnetyczny. - **Magnetyt** jest silnie magnetyczny i ma czarną rysę, krystalizuje też w układzie regularnym, tworząc ośmiościany lub dwunastościany rombowe, a nie heksagonalne tabliczki. - **Ilmenit** ma podobny wygląd i czarną rysę, ale jest znacznie lżejszy (niższa gęstość) i krystalizuje w układzie trygonalnym. ## Formy kryształów Kryształy plumboferrytu są zazwyczaj cienko- do grubotabliczkowe, o wyraźnie zaznaczonym sześciobocznym zarysie. Często tworzą agregaty przypominające rozety lub wachlarze. Występują również w formie skupień ziarnistych i masach wtopionych w skałę.

Środowisko występowania

## Geneza Plumboferryt jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w wyniku metamorfizmu kontaktowego złóż rud żelaza i manganu, które zostały zmienione pod wpływem intrudujących skał magmowych. Występuje w skarnach i zmetamorfizowanych złożach Fe-Mn. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla tego środowiska, takimi jak magnetyt, hematyt, hausmanit, tefryt, kalcyt, baryt, ołów rodzimy oraz inne rzadkie minerały ołowiu i manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska występowania plumboferrytu znajdują się w Szwecji, w rejonie Långban i Jakobsberg (miejsce typowe) w Värmland. Znany jest również z kopalni Kombat w Namibii oraz ze złoża Franklin w New Jersey, USA. Są to klasyczne lokalizacje dla wielu rzadkich minerałów.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi, błyszczącymi kryształami o wyraźnym heksagonalnym zarysie. Atrakcyjność podnoszą duże rozmiary pojedynczych kryształów (przekraczające 1 cm) oraz ich ułożenie w estetyczne rozety lub grupy. Kontrastujące podłoże, na przykład biały kalcyt, również znacząco wpływa na wartość wizualną okazu. Ważna jest także minimalna ilość uszkodzeń mechanicznych. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą ze szwedzkich kopalń w Långban i Jakobsberg. Materiał z tych historycznych lokalizacji jest uważany za wzorcowy dla tego gatunku. Okazy z kopalni Kombat w Namibii również są cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy plumboferrytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wilgotnej szmatki lub szczoteczki z miękkim włosiem zwilżonej wodą destylowaną. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go trawić i niszczyć powierzchnię kryształów. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do powstawania wtórnych nalotów. ## Przechowywanie Okazy plumboferrytu najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość ołowiu, po kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej