Pliniusite

Wzór chemiczny: Ca<sub>5</sub>(V<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>F

Pliniusyt to rzadki wanadan wapnia z grupy apatytu, nazwany na cześć Pliniusza Starszego, autora „Historii naturalnej”.

## Charakterystyka Pliniusyt jest minerałem należącym do supergrupy apatytu. Występuje w postaci heksagonalnych, pryzmatycznych kryształów, zazwyczaj o niewielkich rozmiarach, nieprzekraczających 0.2 mm długości. Tworzy także skupienia ziarniste. Jest przezroczysty do przeświecającego, o szklistym połysku. Jego unikalny skład chemiczny, z dominującym wanadem, odróżnia go od bardziej znanych członków grupy apatytu, takich jak fluorapatyt. ## Właściwości fizyczne Twardość pliniusytu w skali Mohsa wynosi około 5. Minerał charakteryzuje się gęstością wynoszącą około 3.55 g/cm³. Nie wykazuje pleochroizmu ani fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Minerał jest bezbarwny lub ma bladożółty odcień. Nie wyróżniono dotychczas jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Pliniusyt został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2010 roku (IMA2010-035). Jego nazwa honoruje Pliniusza Starszego (Gaius Plinius Secundus, 23-79 n.e.), rzymskiego dowódcę wojskowego, uczonego i autora encyklopedycznego dzieła „Historia naturalna” (Naturalis historia), które zawierało obszerne rozdziały poświęcone mineralogii. Nazwa nawiązuje do faktu, że minerał został odkryty w kompleksie wulkanicznym Somma-Wezuwiusz, którego erupcja w 79 roku n.e. doprowadziła do śmierci Pliniusza Starszego, gdy próbował on obserwować zjawisko i ratować ludność.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.55
Łupliwość
Niewyraźna na {0001} i {1010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Hexagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja pliniusytu jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana, mikrosonda elektronowa (EMPA) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wizualnie jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych minerałów z grupy apatytu o podobnym wyglądzie. ## Odróżnianie od podobnych Pliniusyt można pomylić z innymi minerałami z supergrupy apatytu, zwłaszcza z fluorapatytem i wanadynitem. Od fluorapatytu różni się dominacją wanadu nad fosforem, a od wanadynitu (Pb₅(VO₄)₃Cl) odmiennym składem chemicznym (wapń zamiast ołowiu, fluor zamiast chloru). Pewne rozróżnienie wymaga specjalistycznej analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy pliniusytu mają formę krótkich, heksagonalnych pryzmatów, zakończonych piramidami heksagonalnymi. Występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy lub w postaci ziarnistych skupień na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Pliniusyt powstaje w wyniku działalności fumaroli, czyli ekshalacji gorących gazów wulkanicznych. Krystalizuje w wysokiej temperaturze w środowisku bogatym w wanad i fluor. Występuje w zmienionych blokach skalnych (ksenolitach) w obrębie osadów piroklastycznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi produktami ekshalacji wulkanicznych. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie hematytu, anhydrytu, kalcytu, forsterytu, diopsydu i spinelu. ## Lokalizacje Miejscem typowym (locus typicus) i jedynym potwierdzonym miejscem występowania pliniusytu na świecie jest kompleks wulkaniczny Somma-Wezuwiusz, w szczególności rejon Pollena, niedaleko Neapolu we Włoszech.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, pliniusyt jest ceniony przede wszystkim przez kolekcjonerów specjalizujących się w okazach typu „micromount” oraz minerałach systematycznych. Najwyżej oceniane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, wyraźnie odcinającymi się od matrycy skalnej. Ważna jest również estetyka współwystępujących minerałów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów pliniusytu jest jego lokalizacja typowa – kompleks wulkaniczny Somma-Wezuwiusz we Włoszech. Okazy z tego miejsca są niezwykle poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Z uwagi na niewielkie rozmiary kryształów i rzadkość, mechaniczne czyszczenie nie jest zalecane. Jeśli konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, które mogą uszkodzić minerał. Ze względu na jego skład chemiczny, należy unikać ultradźwiękowych myjek. Przechowywać z dala od źródeł ciepła. ## Przechowywanie Okazy pliniusytu, jako mikroskopijne kryształy na matrycy skalnej, powinny być przechowywane w specjalistycznych pudełkach typu „micromount”, chroniących je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy unikać ekspozycji na wilgoć.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej