Plimerite

Wzór chemiczny: Zn₂+₂Fe₃+₃(PO₄)₃(OH)₄(H₂O)

Plimeryt to bardzo rzadki wtórny fosforan cynku i żelaza, tworzący charakterystyczne kuliste agregaty o brązowej barwie.

## Charakterystyka Plimeryt jest uwodnionym fosforanem cynku i żelaza, należącym do grupy rockbridgeitu. Występuje w postaci niewielkich, kulistych lub nerkowatych (botryoidalnych) agregatów, których średnica rzadko przekracza kilka milimetrów. Agregaty te mają budowę promienisto-włóknistą, co bywa widoczne na przełamanych powierzchniach. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, choć cienkie odłamki mogą przeświecać. Jego powierzchnia ma połysk od szklistego do żywicznego. ## Właściwości fizyczne Twardość plimerytu w skali Mohsa wynosi 4-5, co czyni go minerałem średnio twardym. Jego gęstość jest obliczona na około 3,65 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, ale może wykazywać oddzielność zgodną z płaszczyzną podstawy kryształu. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma charakterystyczną paletę barw, od żółtobrązowej, przez czerwonobrązową, aż po ciemnobrązową. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Plimeryt został uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2008 roku. Jego nazwa honoruje Iana Rutherorda Plimera (ur. 1946), australijskiego profesora geologii i autora wielu prac na temat złoża Broken Hill, gdzie minerał ten został odkryty. Stanowisko typowe to Kintore Opencut w Broken Hill, w Nowej Południowej Walii, w Australii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, plimeryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4-5
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: Yellow-brown
Gęstość: 3.65
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi plimerytu są jego forma występowania w postaci małych, brązowych kulek (agregatów botryoidalnych), promienista struktura wewnętrzna oraz szklisto-żywiczny połysk. Kluczowe dla identyfikacji jest również jego pochodzenie z jedynej znanej lokalizacji - Broken Hill - oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi fosforanami. ## Odróżnianie od podobnych Plimeryt można pomylić z innymi brązowymi minerałami o podobnej formie skupienia, takimi jak goethyt czy inne fosforany z grupy rockbridgeitu. Goethyt ma podobną barwę i formę, ale zazwyczaj bardziej matowy lub ziemisty połysk i inną rysę. Od innych fosforanów (np. rockbridgeitu) odróżnienie jest bardzo trudne wizualnie i zazwyczaj wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS). ## Formy kryształów Plimeryt nie tworzy dobrze wykształconych, widocznych makroskopowo kryształów. Występuje wyłącznie w formie skupień sferycznych, botryoidalnych (groniastych) i nerkowatych, które składają się z ciasno upakowanych, promienisto ułożonych włókien.

Środowisko występowania

## Geneza Plimeryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (żelazie wietrzeniowym) polimetalicznych złóż siarczkowych. Krystalizuje z roztworów bogatych w fosfor, cynk i żelazo, które powstały w wyniku wietrzenia i rozkładu pierwotnych minerałów kruszcowych (np. sfalerytu) i skał otaczających. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych wtórnych fosforanów i tlenków, takich jak scholzyt, fosfosyderyt, strengit, libetenit, rockbridgeit, goethyt, a także z kwarcem i koronadytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania plimerytu na świecie jest odkrywka Kintore (Kintore Opencut) w rejonie Broken Hill, w stanie Nowa Południowa Walia, w Australii. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy plimerytu to te, które prezentują dobrze uformowane, nieuszkodzone sferyczne agregaty o intensywnej, brązowej barwie. Wysoko oceniane są próbki, w których kuliste skupienia plimerytu wyraźnie odcinają się od skały macierzystej (matrycy). Dodatkową wartość stanowi asocjacja z innymi rzadkimi i estetycznymi minerałami wtórnymi z Broken Hill. ## Popularne stanowiska Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z jednego miejsca - kopalni w Broken Hill w Australii. Czyni to ten minerał niezwykle pożądanym przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich gatunkach oraz minerałach z tej klasycznej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy plimerytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza z kranu, jest niewskazany. W razie konieczności można użyć minimalnej ilości wody destylowanej i natychmiast osuszyć okaz sprężonym powietrzem lub pozostawić do szybkiego wyschnięcia. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich środków chemicznych, a w szczególności kwasów, które mogą zniszczyć minerał. Niewskazane jest czyszczenie w myjkach ultradźwiękowych. Minerał jest stabilny, ale należy chronić go przed długotrwałą ekspozycją na wilgoć i skrajne temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach typu "micromount" lub w gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które teoretycznie mogłoby wpłynąć na jego barwę.