Pleysteinite

Wzór chemiczny: [(H₂O)K]Mn₂+₂Al₃(PO₄)₄F₂(H₂O)₁₀·₄H₂O

Pleysteinit to niezwykle rzadki, uwodniony fosforan manganu, aluminium i potasu, tworzący mikroskopijne, listewkowe kryształy o białej barwie i perłowym połysku.

## Charakterystyka Pleysteinit jest minerałem z grupy fosforanów, wyróżniającym się złożonym składem chemicznym. Występuje w postaci niezwykle małych, wydłużonych kryształów o listewkowym pokroju, które rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Kryształy te tworzą niewielkie, promieniste agregaty lub są rozproszone w obrębie macierzystej skały. Ze względu na mikroskopijny rozmiar, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Kryształy pleysteinitu są elastyczne i wykazują perłowy połysk na powierzchniach łupliwości oraz szklisty na pozostałych ścianach. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 3, a gęstość obliczona to około 2.45 g/cm³. Jest to minerał bardzo kruchy. ## Barwy i odmiany Pleysteinit jest bezbarwny do białego. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty na terenie pegmatytu Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy) i oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2013 roku pod numerem 2013-030. Nazwa "pleysteinit" pochodzi od miasta Pleystein w Niemczech, w pobliżu którego znajduje się miejsce odkrycia (localitas typica). Uhonorowano w ten sposób region o bogatej historii górniczej i mineralogicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, pleysteinit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów rzadkich (tzw. "micromounts").

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Połysk: Perłowy, Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.45
Łupliwość: Doskonała wg {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja pleysteinitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana czy analiza chemiczna w mikrosondzie elektronowej (EDS/WDS). Wizualnie, w miejscu występowania, można podejrzewać jego obecność obserwując drobne, białe, listewkowe kryształy o perłowym połysku, zebrane w niewielkie agregaty. Ostateczne rozpoznanie wymaga jednak potwierdzenia laboratoryjnego. ## Odróżnianie od podobnych Pleysteinit może być mylony z innymi rzadkimi, wtórnymi fosforanami występującymi w pegmatytach, takimi jak wardyt, cyrylowit czy eosphoryt, a także z niektórymi mikami (np. muskowitem). Odróżnienie go od tych minerałów na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwe i wymaga specjalistycznej analizy składu chemicznego i struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Pleysteinit tworzy bardzo małe, listewkowe lub tabliczkowe kryształy, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną {010} i wydłużone wzdłuż osi [100]. Kryształy te często łączą się w niewielkie, promieniste lub chaotycznie ułożone agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Pleysteinit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach hydrotermalnych przeobrażeń granitowych pegmatytów, bogatych w fosforany. Tworzy się w wyniku działalności roztworów wodnych w późnych etapach ewolucji pegmatytu, krystalizując w niewielkich pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak apatyt, strengit, fosfosyderyt, rockbridgeit, zwieselit, a także z kwarcem, muskowitem i skaleniem. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie apatytu-(CaF) i zwieselitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania pleysteinitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - pegmatyt Hagendorf-Süd w Waidhaus, w Górnym Palatynacie, w Bawarii (Niemcy). Jest to historyczna kopalnia skaleni, znana z występowania wielu rzadkich minerałów fosforanowych.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku pleysteinitu, jako minerału typu "micromount", najważniejszym kryterium jest jakość i bogactwo agregatu krystalicznego na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste grupy. Wielkość pojedynczych kryształów, chociaż zawsze mikroskopijna, również ma znaczenie - im większe, tym okaz jest bardziej wartościowy. Kontrast barwny z otaczającą skałą (matrycą) podnosi atrakcyjność wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów pleysteinitu jest kopalnia Hagendorf-Süd w Bawarii. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tej jednej, historycznej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów z pleystemitem nie należy czyścić mechanicznie ani chemicznie. Pył można usuwać wyłącznie za pomocą sprężonego powietrza lub bardzo delikatnego pędzelka. Jakikolwiek kontakt z wodą lub innymi płynami jest niewskazany ze względu na ryzyko uszkodzenia delikatnych kryształów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest bardzo kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, wibracjami i ścieraniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy pleysteinitu, będące z reguły mikromontażami, powinny być przechowywane wyłącznie w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount box". Chroni to kruche kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej