Plattnerite
Wzór chemiczny: Pb<sup>4+</sup>O<sub>2</sub>
Plattneryt to rzadki tlenek ołowiu o silnym, niemal metalicznym połysku i bardzo dużej gęstości, tworzący najczęściej czarne, nerkowate lub ziemiste skupienia.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5
- Połysk
- Metaliczny do diamentowego
- Rysa
- Kasztanowobrązowa
- Gęstość
- 9.4 - 9.7
- Łupliwość
- Dobry wg {110}
- Przełam
- Nierówny do muszlowego
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty, przeświecający na krawędziach
- Układ krystaliczny
- Tetragonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi plattnerytu są jego bardzo duża gęstość (okaz jest nienaturalnie ciężki jak na swój rozmiar), kasztanowobrązowa rysa oraz silny, niemal metaliczny połysk. Występowanie w strefach utleniania złóż kruszców ołowiu jest również kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Plattneryt bywa mylony z innymi czarnymi, masywnymi tlenkami, takimi jak goethyt, psylomelan czy tenoryt. Goethyt ma jednak żółtobrązową rysę i jest znacznie lżejszy. Tlenki manganu (grupa psylomelanu) mają czarną lub ciemnobrązową rysę i również są lżejsze. Tenoryt (tlenek miedzi) ma szaroczarną rysę i jest mniej gęsty. ## Formy kryształów Kryształy są ekstremalnie rzadkie, zazwyczaj mikroskopijnej wielkości. Przybierają formę krótkich pryzmatycznych lub igiełkowych słupków o kwadratowym przekroju. Znacznie częściej spotyka się go w postaci masywnych, nerkowatych, groniastych lub promienistych agregatów, a także jako naloty i skupienia ziemiste.
Środowisko występowania
## Geneza Plattneryt jest typowym minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców zawierających minerały ołowiu, takie jak galena. Tworzy się w warunkach silnie utleniających, często w suchym, pustynnym klimacie, gdzie zastępuje pierwotne siarczki ołowiu lub inne minerały wtórne, np. cerusyt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami strefy utlenienia. Do jego najczęstszych asocjacji należą: cerusyt, anglezyt, smithsonit, hemimorfit, piromorfit, wulfenit, a także tlenki żelaza (goethyt, hematyt) i tlenki manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska występowania plattnerytu na świecie to kopalnie w Idaho (np. kopalnia Bunker Hill w Kellogg) i Nowym Meksyku w USA. Znany jest również z Leadhills w Szkocji (miejsce typowe), kopalni Tsumeb w Namibii, Broken Hill w Australii, a także z różnych lokalizacji w Iranie, Meksyku i Grecji.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, widocznymi gołym okiem kryształami, co jest ogromną rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, błyszczące agregaty nerkowate lub skorupowe na kontrastującym podłożu, np. na białym cerusycie. Czystość okazu i brak uszkodzeń są kluczowe. Nawet masywne, ale dobrze uformowane skupienia o silnym połysku są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalń w rejonie Coeur d'Alene w Idaho, USA, zwłaszcza z kopalni Bunker Hill, skąd pochodzą znakomite kryształy i błyszczące agregaty. Historyczne znaczenie mają okazy ze Szkocji, a ciekawe asocjacje mineralne spotykano w Tsumeb w Namibii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy plattnerytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, jednak należy unikać długotrwałego moczenia. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz po czyszczeniu. ## Czego unikać Plattneryt jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Jako minerał zawierający ołów, jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, zamykanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć ścierania i potencjalnego pylenia. Ze względu na toksyczność ołowiu, powinien być przechowywany poza zasięgiem dzieci i zwierząt domowych. Nie wymaga specjalnych warunków oświetleniowych ani temperaturowych.