Platinum
Wzór chemiczny: Pt
Platyna to rzadki i cenny metal szlachetny z grupy platynowców, występujący w postaci samorodnej jako ziarna, blaszki i rzadkie, słabo wykształcone kryształy.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4-4.5
- Barwa
- Steel grey to dark grey
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Steel grey to dark grey
- Gęstość
- 14
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Hackly
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Isometric
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Platynę można rozpoznać po jej charakterystycznej srebrzystobiałej barwie, bardzo dużej gęstości (okaz jest zaskakująco ciężki w stosunku do swojej wielkości), metalicznym połysku oraz stosunkowo niskiej twardości (4-4.5 w skali Mohsa). Jest kowalna, co oznacza, że pod uderzeniem młotka spłaszcza się, a nie kruszy. Nie reaguje z pojedynczymi kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Platynę można pomylić ze srebrem rodzimym, które jednak jest jaśniejsze, bardziej miękkie (twardość 2.5-3) i z czasem ciemnieje (pokrywa się siarczkami). Od innych minerałów z grupy platynowców (np. osmu, irydu) jest trudna do odróżnienia bez specjalistycznych badań chemicznych. Niektóre odmiany zawierające żelazo (ferroplatyna) mogą wykazywać właściwości magnetyczne. ## Formy kryształów Kryształy platyny są rzadkością i należą do układu regularnego. Najczęściej przyjmują formę sześcianów, rzadziej ośmiościanów. Zazwyczaj są małe, słabo wykształcone, z zaokrąglonymi ścianami i krawędziami. Najczęściej występuje w postaci nieregularnych ziaren, blaszek, łusek oraz zaokrąglonych samorodków.
Środowisko występowania
## Geneza Platyna krystalizuje z magm ultrazasadowych i zasadowych, bogatych w chrom i żelazo. Największe złoża platyny mają charakter magmowy i związane są z rozwarstwionymi intruzjami skał takich jak dunity, perydotyty i piroksenity. W wyniku wietrzenia tych skał, odporna chemicznie i ciężka platyna uwalnia się i koncentruje w złożach okruchowych (aluwialnych), tworząc tzw. rozsypiska w osadach rzecznych i plażowych. ## Asocjacje mineralne Platyna najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy platynowców (irydem, osmem, palladem, rodem, rutenem), a także z chromitem, magnetytem, złotem rodzimym, minerałami z grupy siarczków (pentlandyt, pirotyn, chalkopiryt) oraz oliwinami i piroksenami w skałach magmowych. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne miejsca wydobycia platyny to rejon Uralu w Rosji (okolice Niżnego Tagiłu), gdzie odkryto jedne z pierwszych dużych złóż rozsypiskowych. Kluczowe znaczenie przemysłowe ma kompleks magmowy Bushveld w Republice Południowej Afryki, który dostarcza większości światowej produkcji. Inne znaczące lokalizacje to Sudbury w Kanadzie (złoża niklu z platyną), kompleks Stillwater w USA (Montana) oraz złoża w Zimbabwe i Kolumbii (departament Chocó).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, choćby niewielkie, kryształy platyny, które należą do ogromnych rzadkości. Dużą wartość mają również samorodki o ciekawym, rzeźbiarskim kształcie lub znacznej masie. Okazy, w których platyna jest wyraźnie widoczna w macierzystej skale (najczęściej w chromitycie), również są poszukiwane. Czystość i typowy srebrzystobiały kolor podnoszą atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy kolekcjonerskie, zwłaszcza historyczne samorodki i kryształy, pochodzą ze złóż rozsypiskowych na Uralu w Rosji. Okazy z Konder w Kraju Chabarowskim (Rosja) słyną z występowania rzadkich, dobrze uformowanych kryształów. Samorodki znajdowano również w Kolumbii i Kalifornii (USA). Okazy w skale macierzystej pochodzą głównie z kompleksu Bushveld (RPA) i Stillwater (USA).
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy platyny są bardzo odporne chemicznie i nie wymagają skomplikowanej pielęgnacji. Do czyszczenia z kurzu i drobnych zanieczyszczeń wystarczy miękka szczoteczka. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej lub ultradźwiękowej myjki, która jest bezpieczna dla tego minerału. ## Czego unikać Platyna jest wyjątkowo odporna. Rozpuszcza się jedynie w wodzie królewskiej (mieszaninie kwasu solnego i azotowego). Należy unikać kontaktu z tym roztworem. Jest odporna na działanie wysokich temperatur i światła. Mimo to, jako minerał stosunkowo miękki, jest podatna na zarysowania, dlatego należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami i narzędziami. ## Przechowywanie Okazy platyny najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby zapobiec zarysowaniom i otarciom o inne minerały w kolekcji. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących wilgotności czy oświetlenia.