Plášilite

Wzór chemiczny: Na(U⁶⁺O₂)(S⁶⁺O₄)(OH)·2H₂O

Plášilite to rzadki, wtórny minerał uranylu, wyróżniający się intensywnie żółtą barwą i występowaniem w postaci drobnych, tabliczkowych kryształów.

## Charakterystyka Plášilite jest uwodnionym siarczanem sodowo-uranylowym. Tworzy charakterystyczne, cienkie kryształy o tabliczkowym pokroju, które często grupują się w niewielkie agregaty, rozety lub naskorupienia. Poszczególne kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając 1 mm, i odznaczają się intensywnie żółtą, kanarkową barwą. Ze względu na zawartość uranu minerał ten jest radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy plášilite są kruche. Wykazują silną, zielonożółtą fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno w długich, jak i krótkich falach). Minerał jest przezroczysty do przeświecającego, o połysku opisywanym jako szklisty do perłowego, szczególnie na powierzchniach łupliwości. ## Barwy i odmiany Plášilite występuje w jednolitym, intensywnie żółtym kolorze. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w hałdach kopalni uranu Blue Lizard w hrabstwie San Juan, w stanie Utah (USA). Opisany został w 2012 roku przez zespół mineralogów pod kierownictwem Anthony’ego R. Kampf’a. Nazwa "plášilite" honoruje czeskiego krystalografa i mineraloga, dr. Jakuba Plášila, za jego wkład w badania minerałów uranu i selenu. ## Zastosowania Plášilite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną barwę i dobrze wykształcone mikrokryształy jest minerałem poszukiwanym przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów uranowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Barwa
Greenish yellow
Połysk
Vitreous to Pearly
Rysa
White
Gęstość
3.726
Łupliwość
Two perfect cleavages, {010} and {001}.
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Plášilite można rozpoznać po jego intensywnie żółtej barwie, charakterystycznym tabliczkowym pokroju kryształów oraz silnej zielonożółtej fluorescencji w świetle UV. Występowanie w asocjacji z innymi wtórnymi minerałami uranu na skałach osadowych jest również kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi żółtymi, wtórnymi minerałami uranylowymi, takimi jak johannit, uranofan czy boltwoodyt. Odróżnienie jest często niemożliwe bez zaawansowanych metod analitycznych (np. XRD, EDS). Plášilite wyróżnia się jednak specyficznym składem chemicznym (jest siarczanem sodowo-uranylowym) i krystalizuje w układzie jednoskośnym, co odróżnia go od rombowego johannitu. ## Formy kryształów Kryształy są cienkotabliczkowe, często o zarysach prostokątnych lub sześciobocznych. Zazwyczaj tworzą niewielkie, rozetowe lub promieniste agregaty, a także cienkie naskorupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Plášilite jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przeobrażania pierwotnych minerałów uranowych (głównie uraninitu) w obecności wód bogatych w siarczany. Powstaje w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia, krystalizując w pustkach i szczelinach skał osadowych, takich jak piaskowce. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i minerałami uranylowymi. W lokalizacji typowej (kopalnia Blue Lizard) znaleziono go w towarzystwie gipsu, johannitu, natrozippeitu, wateville’itu, a także nowo opisanych minerałów, takich jak bluelizardyt i redcanyonit. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania plášilite jest kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, w hrabstwie San Juan, Utah, USA. Poza tą lokalizacją, jego obecność została potwierdzona w kilku innych kopalniach uranu w tym samym regionie (np. kopalnia Giveway-Simplot). Jest to minerał charakterystyczny dla tego konkretnego obszaru geologicznego.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości O wartości kolekcjonerskiej okazu decyduje przede wszystkim jakość i wielkość kryształów. Najbardziej cenione są próbki z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe agregaty. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi minerałami uranylowymi. Ze względu na mikroskopowy charakter kryształów, okazy są oceniane pod powiększeniem. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem wartościowych okazów kolekcjonerskich jest rejon Red Canyon w stanie Utah, USA, a w szczególności kopalnia Blue Lizard, która jest lokalizacją typową dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów plášilite generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Dopuszczalne jest jedynie delikatne usuwanie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Kontakt z wodą może prowadzić do rozpuszczenia lub uszkodzenia delikatnych kryształów. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, wszelkimi środkami chemicznymi, myjkami ultradźwiękowymi oraz nagłymi zmianami temperatury. Jako minerał uranylowy, jest wrażliwy na bezpośrednie, długotrwałe światło słoneczne, które może powodować jego powolną degradację. Ze względu na radioaktywność, należy ograniczyć bezpośredni kontakt i zawsze myć ręce po manipulacji okazem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w szczelnie zamkniętym, przezroczystym pudełku (tzw. micromount box), które chroni je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywanie w zamkniętych pojemnikach ogranicza również emisję radonu. Należy trzymać go z dala od innych minerałów, które mogłyby zostać uszkodzone przez jego promieniowanie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej