Pizgrischite

Wzór chemiczny: (Cu₁+,Fe₂+)Cu₁+₁₄Pb₂+Bi₃+₁₇S₂-₃₄

Pizgrischyt to ekstremalnie rzadki siarczek ołowiu, bizmutu i miedzi, tworzący ołowianoszare, metaliczne skupienia w obrębie alpejskich żył kwarcowych.

## Charakterystyka Pizgrischyt jest złożonym siarkosolektem z grupy pawonitu, występującym w formie niewielkich, listewkowych lub igiełkowych kryształów, które zwykle nie przekraczają 1 mm długości. Kryształy te tworzą nieregularne, splątane skupienia. Minerał ma metaliczny połysk i ołowianoszarą barwę, która na świeżej powierzchni jest jaśniejsza. ## Właściwości fizyczne Jego twardość nie została precyzyjnie zmierzona, lecz na podstawie testów mikrotwardości (VHN 181-209) szacuje się ją na około 4 w skali Mohsa. Jest minerałem kruchym i nieprzezroczystym. Gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej, wynosi 6,31 g/cm³. ## Barwy i odmiany Pizgrischyt ma jednolitą, ołowianoszarą barwę. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – szczytu Piz Grisch w dolinie Val d'Err (kanton Gryzonia, Szwajcaria). Został on oficjalnie uznany za nowy gatunek minerału przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne (IMA) w 2005 roku. Opisali go mineralodzy Nicolas Meisser, Joël Brugger i inni. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość pizgrischyt nie ma żadnego praktycznego zastosowania. Stanowi wyłącznie obiekt badań naukowych oraz jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa: ~4
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 6.31
Łupliwość: None
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Wizualna identyfikacja pizgrischytu jest praktycznie niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu. Rozpoznaje się go na podstawie ołowianoszarej barwy, metalicznego połysku i charakterystycznej, listewkowej formy kryształów. Kluczowe znaczenie ma jego występowanie w specyficznym paragenezie mineralnej w jedynej znanej lokalizacji. Pewne oznaczenie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Pizgrischyt można łatwo pomylić z innymi drobnokrystalicznymi, szarymi siarkosolami bizmutu, takimi jak bizmutynit, cosalit czy galenobizmutyt, z którymi często współwystępuje. Odróżnienie ich od siebie jest możliwe wyłącznie za pomocą analizy chemicznej. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, listewkowe lub igiełkowe kryształy, często spłaszczone. Zazwyczaj występują one w postaci bezładnych, splątanych agregatów wrastających w kwarc lub inne minerały towarzyszące.

Środowisko występowania

## Geneza Pizgrischyt powstaje w warunkach hydrotermalnych, w obrębie żył kwarcowych typu alpejskiego, przecinających gnejsy dwułyszczykowe. Jest produktem krystalizacji z roztworów bogatych w siarkę, miedź, ołów i bizmut. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bizmutem rodzimym, bizmutynitem, galenobizmutytem, cosalitem oraz minerałami z szeregu lillianit-gustawit. Całość paragenezy jest zazwyczaj osadzona w kwarcu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania pizgrischytu na świecie jest jego lokalizacja typowa: żyły kwarcowe w rejonie szczytu Piz Grisch w dolinie Val d'Err, w kantonie Gryzonia w Szwajcarii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, wartość kolekcjonerska pizgrischytu zależy przede wszystkim od bogactwa skupień na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie widocznymi, dobrze wykształconymi agregatami listewkowych kryształów. Dodatkowym atutem jest obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących, takich jak bizmut rodzimy czy galenobizmutyt. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy kolekcjonerskie pochodzą z jednego miejsca na świecie – lokalizacji typowej w Piz Grisch w Szwajcarii. Materiał z tego stanowiska jest niezwykle ograniczony.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pizgrischytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Ze względu na jego rzadkość i potencjalną wrażliwość chemiczną, odradza się stosowanie wody i jakichkolwiek środków czyszczących. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami, detergentami i innymi chemikaliami, które mogą trwale uszkodzić powierzchnię minerału. Jako siarczek, może być wrażliwy na wilgoć i utlenianie, dlatego należy chronić go przed długotrwałym działaniem wilgotnego powietrza. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym i stabilnym środowisku, najlepiej w zamkniętym pudełku typu "perky box". Chroni to minerał przed kurzem, wilgocią i przypadkowymi uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej