Pitticite

Wzór chemiczny: (Fe³⁺,As⁵⁺O₄,S⁶⁺O₄,H₂O)

Pittycyt to amorficzna, uwodniona mieszanina arsenianów i siarczanów żelaza, tworząca szkliste, żywiczne lub matowe masy o zmiennej barwie.

## Charakterystyka Pittycyt jest amorficzną (bezpostaciową) substancją mineralną, a nie formalnie uznanym minerałem, ze względu na brak uporządkowanej struktury krystalicznej. Stanowi uwodnioną, złożoną mieszaninę arsenianów i siarczanów żelaza(III). Występuje w postaci mas szklistych, żywicznych lub ziemistych, często jako naskorupienia, żyłki lub formy naciekowe, przypominające wyglądem zastygłą żywicę lub szkło. Jego wygląd jest bardzo zmienny, zależny od dokładnego składu chemicznego i stopnia uwodnienia. ## Właściwości fizyczne Pittycyt jest stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3. Jego gęstość to około 2.2 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam może być nierówny, drzazgowaty lub muszlowy. Połysk jest zmienny - od szklistego i tłustego w formach zbitych, do matowego w odmianach ziemistych. Może być przezroczysty do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Minerał ten przyjmuje szeroką gamę barw, najczęściej żółtawych, czerwonobrązowych, brązowoczerwonych do brązowoczarnych. Spotykane są również okazy szare, a nawet prawie białe. W świetle przechodzącym jego barwa jest zazwyczaj bladożółtawa do czerwonobrązowej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a różnice w wyglądzie wynikają głównie ze zmienności składu. ## Historia i nazwa Nazwa pittycyty pochodzi od greckiego słowa *pittos* oznaczającego "smołę" lub "żywicę", w nawiązaniu do jego typowego wyglądu i połysku. Substancja ta została opisana po raz pierwszy w 1808 roku na podstawie próbek z kopalni Christbescherung w Saksonii, w Niemczech. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, zmienny skład i nieatrakcyjny wygląd, pittycyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach wtórnych stref utleniania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-3
Połysk: Dull, Vitreous, Greasy
Rysa: Yellow to white
Gęstość: 2.2
Łupliwość: None
Przełam: Irregular/Uneven,Splintery,Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Opaque
Układ krystaliczny: Amorphous

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Pittycyt rozpoznaje się po jego amorficznym charakterze, żywicznym lub szklistym wyglądzie oraz występowaniu w postaci nacieków i skorup. Charakterystyczne są też barwy - od żółtej przez czerwonobrązową do czarnej. Jego niska twardość i stosunkowo niska gęstość są również pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi amorficznymi produktami utleniania, takimi jak limoryt czy niektóre opalenie. Od limonitu odróżnia go często żywiczny połysk i obecność arsenu (wymaga analizy chemicznej). Od opalu odróżnia go niższa twardość i kontekst geologiczny - pittycyt tworzy się w strefach utleniania złóż kruszcowych, a nie w warunkach typowych dla opalu. ## Formy kryształów Jako substancja amorficzna, pittycyt nie tworzy kryształów. Występuje w formach naciekowych (stalaktyty, stalagmity), groniastych, nerkowatych, w postaci skorup, żyłek oraz mas ziemistych lub zbitych.

Środowisko występowania

## Geneza Pittycyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) złóż kruszców, które są bogate w arsen, zwłaszcza arsenopiryt i inne siarczki i arsenki żelaza. Tworzy się w wyniku wietrzenia tych minerałów w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstał, takimi jak arsenopiryt, piryt, a także z innymi produktami ich utleniania, jak skorodyt, farmakosyderyt, jarosyt, goethyt i limonit. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i współczesne lokalizacje obejmują kopalnie w Saksonii (Niemcy), gdzie został odkryty, a także inne miejsca na świecie o podobnej geologii, np. w Czechach, Wielkiej Brytanii (Kornwalia), Hiszpanii, Grecji (Laurion), USA (Utah, Nevada) oraz w Chile.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy o żywych, intensywnych barwach (np. głęboki czerwonobrązowy) i dobrze wykształconych formach naciekowych, takich jak małe stalaktyty czy struktury groniaste. Okazy z historycznych, klasycznych lokalizacji, jak Saksonia, są również wyżej cenione. Czystość okazu i brak zanieczyszczeń innymi minerałami wtórnymi również podnosi jego wartość. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy pochodzą z klasycznych europejskich lokalizacji, takich jak Schneeberg i Freiberg w Saksonii (Niemcy) oraz Jáchymov w Czechach. Historyczne okazy z tych miejsc są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pittycytu są bardzo wrażliwe. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, może prowadzić do rozpuszczenia lub zmiany struktury minerału. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. Pittycyt jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, które mogą powodować jego dalsze odwodnienie i pękanie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych, stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Ze względu na kruchość, należy unikać wibracji i uderzeń.