Pinchite

Wzór chemiczny: Hg²⁺₅O₄Cl₂

Pinchit to ekstremalnie rzadki tlenochlorek rtęci, tworzący mikroskopijne, igiełkowe kryształy o intensywnie czerwonej barwie.

## Charakterystyka Pinchit jest minerałem z grupy tlenochlorków, chemicznie złożonym tlenochlorkiem rtęci. Występuje w postaci niezwykle małych, wydłużonych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często tworzą chaotyczne skupienia, naskorupienia lub wachlarzowate agregaty na powierzchni skały macierzystej. Ze względu na swój rozmiar, do jego obserwacji i identyfikacji niezbędny jest mikroskop. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2.5. Jest kruchy i ma gęstość wynoszącą około 8.33 g/cm³, co jest wartością bardzo wysoką, typową dla minerałów rtęci. Połysk pinchitu określa się jako diamentowy do subdiamentowego, co nadaje mu żywy wygląd pod powiększeniem. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Pinchit charakteryzuje się intensywną, uderzającą barwą, od pomarańczowoczerwonej do czerwonej. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalni Terlingua w Teksasie (USA), słynącej z występowania rzadkich minerałów rtęci. Został opisany w 1974 roku przez B. D. Sturma, J. J. Faheya, J. F. White'a i P. J. Dunna. Nazwa honoruje Williama "Pincha" Wallace'a (ur. 1941), wybitnego kanadyjskiego kolekcjonera mikrominerałów, który jako pierwszy zauważył ten minerał i dostarczył próbki do badań. ## Zastosowania Pinchit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc obiektem pożądania wśród kolekcjonerów specjalizujących się w mikrominerałach oraz minerałach z grupy "Terlingua-type".

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Dark brown, black
Połysk: Adamantine
Rysa: Red-brown
Gęstość: 9.5
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja pinchitu opiera się na jego charakterystycznych cechach: intensywnej czerwonej barwie, diamentowym połysku oraz igiełkowej formie kryształów. Kluczowe jest również miejsce pochodzenia - zdecydowana większość okazów pochodzi z dystryktu Terlingua w Teksasie. Ze względu na mikroskopijny rozmiar, ostateczna identyfikacja wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych W tej samej lokalizacji występuje kilka innych czerwonych minerałów rtęci, z którymi można pomylić pinchit. Najbardziej podobny jest kleinit, który jednak krystalizuje w systemie heksagonalnym i często tworzy sześcioboczne pryzmy. Eglestonit ma podobny skład, ale jest żółty i ciemnieje pod wpływem światła. Cynober (HgS) ma podobną barwę, ale zazwyczaj tworzy bardziej masywne lub ziarniste skupienia i ma niższą gęstość. ## Formy kryształów Pinchit tworzy wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy, często zakończone spiczasto. Kryształy te rosną w postaci chaotycznych skupień, naskorupień lub promienistych agregatów na kalcycie lub bezpośrednio na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Pinchit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania niskotemperaturowych, wulkanicznych złóż rtęci. Formuje się w pustkach i szczelinach w skałach bogatych w kalcyt, w wyniku reakcji roztworów hydrotermalnych z wcześniejszymi minerałami rtęci. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami rtęci, charakterystycznymi dla lokalizacji typu Terlingua. Najczęściej towarzyszą mu: kalcyt, rtęć rodzima, cynober, eglestonit, kleinit, terlinguaite, montroydite i gianellaite. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania pinchitu jest jego lokalizacja typowa - kopalnie w dystrykcie Terlingua, w hrabstwie Brewster w Teksasie, USA. To stamtąd pochodzi zdecydowana większość znanych okazów. Potwierdzono również jego występowanie w złożu rtęci w Khaidarkan w Kirgistanie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów pinchitu najważniejszymi kryteriami są: intensywność i czystość czerwonej barwy, ostrość i definicja kryształów oraz ich wielkość - choć zawsze są to okazy mikroskopijne, większe igły (powyżej 0.5 mm) są bardziej cenione. Atrakcyjność podnosi bogactwo skupienia na matrycy oraz estetyczny kontrast z białym kalcytem. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami rtęci. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem wysokiej jakości okazów kolekcjonerskich jest dystrykt Terlingua w Teksasie. Okazy z tej lokalizacji są uważane za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pinchitu są ekstremalnie delikatne i małe. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane i prawie zawsze prowadzi do zniszczenia kryształów. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można próbować usunąć kurz za pomocą gruszki fotograficznej (bezkontaktowo). Należy unikać wody i jakichkolwiek chemikaliów. ## Czego unikać Minerał jest bardzo kruchy i wrażliwy na wibracje oraz dotyk. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Jako minerał rtęci, pinchit jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. Nie wymaga ochrony przed światłem, ale należy unikać ekstremalnych temperatur. ## Przechowywanie Okazy pinchitu muszą być przechowywane w specjalistycznych pudełkach dla mikrominerałów (tzw. "micromount boxes"), które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wibracjami. Pudełko powinno być wyraźnie oznaczone jako zawierające toksyczny minerał rtęci.