Pinakiolite

Wzór chemiczny: (Mg,Mn²⁺)₂(Mn³⁺,Sb⁵⁺)O₂(BO₃)

Pinakiolit to rzadki boran magnezu i manganu, tworzący charakterystyczne, wydłużone, niemal czarne kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Pinakiolit jest złożonym boranem magnezu i manganu, należącym do grupy minerałów pokrewnych ludwigitowi. Tworzy wydłużone, listewkowe lub igiełkowe kryształy, często zebrane w promieniste lub chaotyczne agregaty. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny - kryształy są zazwyczaj czarne lub ciemnobrązowe, nieprzezroczyste, o silnym, niemal metalicznym połysku na świeżych powierzchniach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 6. Jest kruchy i wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, równolegle do wydłużenia kryształów. Jego gęstość jest dość wysoka, wynosi około 3.88 g/cm³. Połysk jest metaliczny do submetalicznego. ## Barwy i odmiany Pinakiolit występuje niemal wyłącznie w kolorze czarnym, czasami z odcieniem brązowym lub szarym. Niektóre powierzchnie mogą być matowe z powodu wietrzenia. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa pinakiolit pochodzi od greckiego słowa *pinakion* (πινακίδιον), oznaczającego "małą tabliczkę" lub "deseczkę", co jest nawiązaniem do jego typowej, spłaszczonej i wydłużonej formy kryształów. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1890 roku przez Gustafa Flinka na podstawie okazów znalezionych w kopalni Långban w Szwecji. ## Zastosowania Pinakiolit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest minerałem o znaczeniu wyłącznie naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na swoją rzadkość i klasyczne miejsce występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Barwa: Black; deep reddish brown in transmitted light
Połysk: Metallic
Rysa: Brown-gray
Gęstość: 3.88
Łupliwość: On {010}.
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent,Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Pinakiolit można rozpoznać po jego charakterystycznym wyglądzie: czarnych, silnie połyskujących, wydłużonych kryształów o listewkowym kształcie, często tworzących promieniste agregaty. Doskonała łupliwość w jednym kierunku oraz wysoka gęstość są również ważnymi cechami diagnostycznymi. ## Odróżnianie od podobnych Pinakiolit bywa mylony z innymi czarnymi, wydłużonymi minerałami ze skarnów manganowych, takimi jak ludwigit, turmalin (schörl) czy pirokseny. Od ludwigitu odróżnia go często bardziej metaliczny połysk i nieco inne formy krystaliczne. Od schörlu różni się pokrojem (listewkowy, a nie słupowy z trójkątnym przekrojem) i znacznie wyższą gęstością. Pirokseny mają zazwyczaj słabszy połysk i inną łupliwość. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, ale często wydają się rombowe (pseudo-rombowe). Mają formę spłaszczonych, wydłużonych listewek lub igieł. Występują jako pojedyncze kryształy wrośnięte w skałę macierzystą lub jako promieniste, gwiaździste i bezładne skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Pinakiolit jest minerałem metamorficznym, powstającym w wyniku metamorfizmu kontaktowego złóż rud żelaza i manganu w skarnach, które zostały zmodyfikowane przez procesy metasomatyczne z udziałem boru. Tworzy się w wysokich temperaturach w obecności magnezu, manganu i boru. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skarnów manganowych z Långban, takimi jak hausmanit, tefroit, berzeliit, manganostibit, magnetyt, dolomit i kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania pinakiolitu na świecie jest kopalnia Långban w regionie Värmland w Szwecji, skąd pochodzą najlepsze okazy. Znany jest również z kilku innych podobnych geologicznie lokalizacji, jak kopalnia Jakobsberg (również w Szwecji) oraz złoże Tary-Ekan w Tadżykistanie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, silnie połyskującymi kryształami, tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty na kontrastującym tle (np. na białym kalcycie). Wielkość kryształów i całych agregatów również znacząco wpływa na wartość. Okazy z klasycznej lokalizacji Långban są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądanym i historycznie najważniejszym stanowiskiem jest Långban w Szwecji. Okazy stamtąd są uważane za wzorcowe dla tego gatunku i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pinakiolitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza. Unikać mycia w wodzie, zwłaszcza z detergentami, ponieważ wilgoć może wnikać w szczeliny łupliwości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić minerał. Pinakiolit jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem, ale należy unikać ekstremalnych zmian temperatury. ## Przechowywanie Najlepiej przechowywać okazy w zamykanych pudełkach klaserowych, wyłożonych miękkim materiałem, aby zapobiec uszkodzeniom mechanicznym i gromadzeniu się kurzu. Ze względu na doskonałą łupliwość, nie należy kłaść na nim innych minerałów.