Pilawite-(Y)

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Y<sub>2</sub>Al<sub>4</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>2</sub>

Pilawit-(Y) to bardzo rzadki minerał z grupy sorokrzemianów, odkryty w Polsce, tworzący żółtawozielone, strefowe kryształy.

## Charakterystyka Pilawit-(Y) jest minerałem należącym do grupy gadolinitu i nadgrupy datolitu. Występuje w formie niewielkich, dobrze wykształconych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, osiągających rozmiar do 1 mm. Kryształy te często wykazują budowę strefową, z widocznymi różnicami w zabarwieniu poszczególnych stref wzrostu. Zazwyczaj są przezroczyste do przeświecających. ## Właściwości fizyczne Minerał charakteryzuje się twardością około 6 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i białą rysę. Gęstość obliczona wynosi około 4,13 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Pilawit-(Y) najczęściej przybiera barwę żółtawozieloną lub zieloną. Obserwuje się w nim wyraźne strefowanie barwne, gdzie jądra kryształów bywają ciemniejsze, a zewnętrzne partie jaśniejsze. Nie wyróżniono jego odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia – pegmatytu w miejscowości Piława Górna na Dolnym Śląsku w Polsce. Został on oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2013 roku (numer 2013-011). Opisany został przez zespół mineralogów, w tym Adama Pieczkę i Franka C. Hawthorne'a. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, pilawit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
4.13
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja pilawitu-(Y) w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia składu chemicznego (z dominacją itru) oraz rentgenowska analiza strukturalna (XRD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. Wizualnie można go podejrzewać na podstawie charakterystycznej lokalizacji, paragenezy mineralnej oraz formy i koloru kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z grupy gadolinitu, takimi jak gadolinit-(Y) czy hingganit-(Y), a także z innymi zielonkawymi krzemianami występującymi w pegmatytach, np. epidotem czy wezuwianem. Pewne odróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie analizy chemicznej i strukturalnej. ## Formy kryształów Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne kryształy, często o pokroju blokowym. Kryształy są dobrze wykształcone, z wyraźnymi ścianami. Występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub w niewielkich skupieniach w obrębie skały macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Pilawit-(Y) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnym stadium ewolucji granitowych pegmatytów, w strefach bogatych w pierwiastki ziem rzadkich, zwłaszcza itr. Powstaje w warunkach hydrotermalnych, w pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak albit, mikroklin, kwarc, biotyt, a także z rzadszymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich, np. ksenotymem-(Y), fergusonitem-(Y), gadolinitem-(Y) i hingganitem-(Y). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania pilawitu-(Y) na świecie jest jego lokalizacja typowa – kamieniołom pegmatytu w Piławie Górnej, w bloku sowiogórskim na Dolnym Śląsku w Polsce.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy pilawitu-(Y) to te z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami, które są wyraźnie widoczne na tle kontrastującej matrycy skalnej (najczęściej albitu lub mikroklinu). Pożądane jest intensywne, zielone zabarwienie oraz widoczne strefowanie barwne. Rozmiar kryształów jest kluczowym czynnikiem – okazy z kryształami przekraczającymi 1 mm są wyjątkowo rzadkie i cenne. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kopalnia w Piławie Górnej w Polsce. Materiał z tej lokalizacji jest niezwykle rzadki i poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach typowych (odkrytych w danym miejscu) oraz mikrominerałach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając sprężonego powietrza do usuwania kurzu. Ze względu na mały rozmiar kryształów i ich kruchość, odradza się czyszczenie mechaniczne (szczoteczki) oraz kontakt z wodą i środkami chemicznymi, które mogłyby uszkodzić delikatne kryształy lub skałę macierzystą. ## Czego unikać Należy unikać ultradźwiękowych myjek, wszelkich chemikaliów, kwasów i detergentów. Minerał powinien być chroniony przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego, które teoretycznie mogłoby wpłynąć na jego barwę. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się z dala od źródeł wibracji i bezpośredniego światła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej