Pigeonite

Wzór chemiczny: (Mg,Fe<sup>₂+</sup>,Ca)SiO<sub>₃</sub>

Piroksen z grupy klinopiroksenów, kluczowy dla zrozumienia procesów krystalizacji magm w warunkach wysokich temperatur.

## Charakterystyka Pigeonit jest minerałem z grupy piroksenów, a konkretnie klinopiroksenem o składzie chemicznym będącym pośrednim między enstatytem a ferrosilitem, z niewielką domieszką wapnia. Jego kryształy są zazwyczaj słabo wykształcone, pryzmatyczne lub tabliczkowe, najczęściej jednak występuje w formie ziarnistych skupień w skale. Jest istotnym minerałem skałotwórczym, choć rzadko tworzy makroskopowo atrakcyjne okazy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 6 w skali Mohsa. Ma szklisty, czasem matowy połysk. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość pigeonitu waha się od 3.3 do 3.46 g/cm³, w zależności od zawartości żelaza. ## Barwy i odmiany Pigeonit ma zazwyczaj barwę brązową, zielonobrązową, brązowoczarną lub czarną. Jego kolor jest bezpośrednio związany z zawartością żelaza - im więcej żelaza, tym ciemniejsza barwa. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a jego identyfikacja opiera się głównie na analizie chemicznej i optycznej. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1900 roku przez Arthura S. Eakle'a, pochodzi od lokalizacji Pigeon Point w stanie Minnesota, USA, gdzie został po raz pierwszy opisany. Jest to miejsce typowe (type locality) dla tego minerału. ## Zastosowania Pigeonit nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe - jest ważnym wskaźnikiem petrologicznym, pomagającym geologom zrozumieć warunki temperaturowe i ciśnieniowe panujące podczas krystalizacji magm bazaltowych i andezytowych. Jest również znajdowany w meteorytach, co czyni go obiektem badań w planetologii.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Połysk: Vitreous
Rysa: Gray
Gęstość: 3.3-3.46
Łupliwość: Good on {110}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent to opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Makroskopowe rozpoznanie pigeonitu jest bardzo trudne, a często niemożliwe bez specjalistycznego sprzętu. W skale magmowej jawi się jako ciemne, brązowawe lub czarne ziarna o szklistym połysku. Pewna identyfikacja wymaga analizy metodami optycznymi w cienkich płytkach (obserwacje mikroskopowe) lub za pomocą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) i analizy chemicznej. ## Odróżnianie od podobnych Pigeonit jest niemal niemożliwy do odróżnienia gołym okiem od innych piroksenów, takich jak augit czy hipersten. Augit jest zazwyczaj ciemniejszy i częściej tworzy lepiej wykształcone kryształy. Ortopirokseny (jak hipersten) mają inne właściwości optyczne. Ostateczne rozróżnienie wymaga badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością. Zazwyczaj tworzy nieregularne ziarna anhedralne (niewykształcone) lub subhedralne (słabo wykształcone) w masie skalnej. Występuje także w postaci agregatów ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Pigeonit jest minerałem charakterystycznym dla skał magmowych, które uległy szybkiej krystalizacji w wysokich temperaturach. Powstaje głównie w wylewnych skałach wulkanicznych, takich jak bazalty i andezyty, oraz w niektórych płytkich intruzjach (dajkach, sillach). Jest stabilny tylko w wysokich temperaturach; przy powolnym chłodzeniu ulega przemianie w ortopiroksen. ## Asocjacje mineralne Pigeonit współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał magmowych, takimi jak plagioklazy (głównie labradoryt i bytownit), augit, oliwiny, magnetyt oraz ilmenit. ## Lokalizacje Jako minerał skałotwórczy jest szeroko rozpowszechniony na świecie w skałach bazaltowych i andezytowych. Znaczące wystąpienia, gdzie był szczegółowo badany, to m.in. Pigeon Point w Minnesocie (USA), kompleks Skaergaard na Grenlandii, intruzja Bushveld w RPA, a także liczne wylewy lawy na Hawajach i w Japonii. Został również zidentyfikowany w skałach księżycowych oraz w wielu meteorytach (głównie achondrytach).

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Pigeonit rzadko jest celem samym w sobie dla kolekcjonerów minerałów ze względu na brak atrakcyjnych wizualnie form. Najbardziej pożądane są okazy, w których można zaobserwować rzadkie, dobrze wykształcone mikrokryształy w druzach lub pustkach skalnych. Wartość kolekcjonerska jest głównie naukowa, a okazy są cenione przede wszystkim za lokalizację (np. miejsce typowe, znane stanowisko badawcze) lub pochodzenie pozaziemskie (meteoryty, skały księżycowe).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy pigeonitu, będące najczęściej fragmentami skał, można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. W razie potrzeby dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, jednak należy unikać długotrwałego moczenia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą uszkodzić minerał. Pigeonit jest stabilny w normalnych warunkach, ale gwałtowne zmiany temperatury mogą powodować powstawanie mikropęknięć, zwłaszcza w większych ziarnach tkwiących w skale. ## Przechowywanie Przechowywać w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, które jednak nie ma znaczącego wpływu na jego właściwości. Najlepiej przechowywać w pudełkach kolekcjonerskich lub gablotach, aby uniknąć gromadzenia się kurzu i uszkodzeń mechanicznych.