Piemontite

Wzór chemiczny: Ca₂(Al₂Mn³⁺)(Si₂O₇)(SiO₄)O(OH)

Piemontyt to minerał z grupy epidotu, wyróżniający się charakterystyczną, intensywną czerwono-fioletową do czerwonobrunatnej barwą, którą zawdzięcza obecności manganu.

## Charakterystyka Piemontyt jest członkiem grupy epidotu, krzemianem wapnia, glinu i manganu. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest uderzająca, głęboka czerwonawa barwa z fioletowymi lub brunatnymi odcieniami. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy o pokroju słupkowym lub igiełkowym. Znacznie częściej występuje w formie skupień ziarnistych, promienistych lub włóknistych, a także jako wrostki w innych skałach, którym nadaje charakterystyczne różowe lub fioletowe zabarwienie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty połysk, a na powierzchniach przełamu może być on nieco żywiczny. Jest minerałem kruchym, o gęstości wynoszącej około 3.4 g/cm³. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, a w cienkich odłamkach lub na krawędziach kryształów bywa przeświecający. ## Barwy i odmiany Kolor piemontytu jest jego znakiem rozpoznawczym i wynika z obecności trójwartościowego manganu (Mn³⁺) w strukturze krystalicznej. Paleta barw obejmuje odcienie od różowego, przez czerwony, fioletowoczerwony, aż po czerwonobrunatny i niemal czarny. Minerał wykazuje silny pleochroizm, czyli zmianę barwy w zależności od kierunku obserwacji, od żółtej, przez ametystową, po intensywnie czerwoną. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych, choć bywa składnikiem skał ozdobnych, jak różowy marmur czy piemontytowy łupek. ## Historia i nazwa Nazwa piemontytu pochodzi od regionu Piemont we Włoszech, gdzie został po raz pierwszy opisany. Minerał zidentyfikował i nazwał go w 1853 roku niemiecki mineralog Gustav Adolph Kenngott. Stanowisko typowe znajduje się w kopalni Prabornaz niedaleko Saint-Marcel w Dolinie Aosty. ## Zastosowania Ze względu na swoją kruchość i rzadkość występowania w formie dużych, czystych kryształów, piemontyt nie ma zastosowania w jubilerstwie. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim. Skały zawierające piemontyt, takie jak łupki piemontytowe, są czasami używane lokalnie jako kamień dekoracyjny i okładzinowy.

Właściwości

Twardość Mohsa
6-6.5
Barwa
Red, red-violet, red-brown to reddish black
Połysk
Vitreous
Rysa
Reddish
Gęstość
3.46
Łupliwość
Perfect on {001} Poor on {100}
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Translucent,Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną piemontytu jest jego unikalna czerwonofioletowa do czerwonobrunatnej barwa oraz szklisty połysk. Charakterystyczny jest również silny pleochroizm widoczny pod mikroskopem polaryzacyjnym lub czasami nawet gołym okiem w przezroczystych kryształach - obserwuje się barwy od żółtej, przez fioletową, po czerwoną. Występowanie w formie promienistych lub włóknistych agregatów w skałach metamorficznych jest również dobrą wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych - **Rodonit**: Bywa podobny kolorystycznie, ale jest twardszy (5.5-6.5), ma doskonałą łupliwość i często towarzyszą mu czarne tlenki manganu. - **Tulit (odmiana zoisytu)**: Ma różową barwę, ale zazwyczaj jaśniejszą, mniej intensywną i bez fioletowych odcieni. Występuje w podobnych warunkach geologicznych. - **Eudialit**: Ma podobne barwy (różowa do czerwonej), ale występuje w skałach magmowych (nefelinowych sjenitach) i ma inny skład chemiczny. ## Formy kryształów Piemontyt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie, zwykle mają formę wydłużonych słupów, często z podłużnym prążkowaniem na ścianach. Najczęściej spotyka się go w postaci skupień ziarnistych, włóknistych, promienistych lub w formie rozproszonych ziaren w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Piemontyt jest minerałem charakterystycznym dla skał metamorficznych. Powstaje w warunkach metamorfizmu niskiego do średniego stopnia, w facji zieleńcowej i amfibolitowej. Jego obecność wskazuje na środowisko bogate w mangan. Tworzy się również w wyniku procesów metasomatycznych oraz w żyłach hydrotermalnych przecinających złoża manganu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał metamorficznych. Do jego najczęstszych towarzyszy należą: kwarc, kalcyt, inne minerały z grupy epidotu (klinozoisyt, epidot), tremolit, glaukofan, granaty (szczególnie spessartyn), braunit i hematyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowiska piemontytu znajdują się we Włoszech, w regionie Piemont (kopalnia Prabornaz w Saint-Marcel). Inne znane lokalizacje to Sanriku w Japonii, gdzie występuje w łupkach piemontytowych, oraz Kajagida w Japonii. Znajdowany jest również w Szwecji (Väster-Silvberg), w Szkocji, w Alpach Szwajcarskich i Austriackich, a także w Stanach Zjednoczonych (np. w Karolinie Północnej i Kalifornii).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi, błyszczącymi i częściowo przezroczystymi kryształami o intensywnej, głębokiej czerwonofioletowej barwie. Wysoko oceniane są również bogate agregaty promieniste lub włókniste, kontrastujące z jasną skałą macierzystą (np. z kwarcem lub kalcytem). Wielkość kryształów ma znaczenie - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr długości są rzadkie i poszukiwane. Ważny jest brak uszkodzeń mechanicznych. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznej lokalizacji w Prabornaz (Saint-Marcel) we Włoszech. Są one uważane za wzorcowe dla tego minerału. Atrakcyjne okazy pochodzą również z niektórych stanowisk w Japonii, gdzie tworzy on piękne, różowe łupki, oraz z lokalizacji w USA, takich jak Adams Farm w Karolinie Północnej.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy piemontytu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Dopuszczalne jest użycie łagodnego mydła, ale po czyszczeniu minerał trzeba dokładnie wypłukać, aby usunąć wszelkie pozostałości detergentu. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia w kruchych kryształach. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, która teoretycznie może wpłynąć na intensywność jego barwy. Ze względu na swoją kruchość, jest podatny na uszkodzenia mechaniczne i uderzenia. ## Przechowywanie Okazy piemontytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na miękkim podłożu w gablotach kolekcjonerskich, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Dobrze wykształcone kryształy są szczególnie delikatne i wymagają ostrożnego obchodzenia się.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej