Phurcalite

Wzór chemiczny: Ca₂(U⁶⁺O₂)₃O₂(PO₄)₂·₇H₂O

Furkalit to rzadki, wtórny minerał uranu, tworzący charakterystyczne, żółte naloty i agregaty drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Furkalit jest uwodnionym fosforanem uranylu i wapnia. Występuje najczęściej w postaci skupień drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które mogą tworzyć promieniste agregaty, rozetki, a także zbite lub ziemiste masy i powłoki. Poszczególne kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając 1 mm długości, i często mają pokrój listewkowy, wydłużony w jednym kierunku. ## Właściwości fizyczne Kryształy furkalitu wykazują połysk szklisty do jedwabistego, a w skupieniach ziemistych bywają matowe. Minerał jest przeświecający. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5, a gęstość waha się od 3.96 do 4.03 g/cm³. Jest silnie radioaktywny ze względu na wysoką zawartość uranu. ## Barwy i odmiany Furkalit ma charakterystyczną, intensywną barwę, od cytrynowożółtej do złocistożółtej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - fosforu (Ph), uranu (ur) i wapnia (cal). Został on po raz pierwszy opisany w 1978 roku przez P. J. Deliensa na podstawie próbek pochodzących z kopalni uranu w Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga (wówczas Zair). Jednakże, formalne zatwierdzenie jako nowego gatunku mineralnego nastąpiło dopiero po znalezieniu i zbadaniu lepiej wykrystalizowanych okazów z kopalni Ruggles w Grafton, New Hampshire, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, furkalit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranowych oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Yellow
Połysk: Vitreous to silky
Rysa: Pale yellow.
Gęstość: 4.22
Łupliwość: {001} and {010}, perfect. Also {100}.
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Furkalit można rozpoznać po jego charakterystycznej cytrynowożółtej barwie, formie drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów tworzących promieniste agregaty oraz silnej radioaktywności. Pod wpływem krótkofalowego światła UV wykazuje silną, zieloną fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Furkalit jest wizualnie bardzo podobny do wielu innych wtórnych minerałów uranu, takich jak autunit, metaautunit, fosfuranilit czy uranofan. Od autunitu i metaautunitu odróżnia go brak wyraźnej, tabliczkowej budowy kryształów i doskonałej łupliwości. Od uranofanu i fosfuranilitu odróżnienie jest często niemożliwe bez zaawansowanych badań (np. XRD), choć fosfuranilit często tworzy bardziej zbite, ziemiste skupienia. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, igiełkowe lub listewkowe, wydłużone wzdłuż osi [001] i spłaszczone. Tworzą wachlarzowate, promieniste lub gwiaździste agregaty, a także powłoki i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Furkalit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranowych, takich jak uraninit, w obecności wód bogatych w fosforany. Jest produktem niskotemperurowych procesów hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak fosfuranilit, uranofan, autunit, torbernit, a także z kwarcem, muskowitem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska, z których pochodzą dobrze wykształcone okazy, to kopalnia Ruggles w Grafton, New Hampshire (USA) oraz miejscowość Perus, São Paulo (Brazylia). Został również stwierdzony w kopalni Shinkolobwe (Demokratyczna Republika Konga), w Hiszpanii (kopalnia Eureka, Castell-estaó), Niemczech (kopalnia Clara, Schwarzwald) oraz w Australii (Ranger Mine, Terytorium Północne).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z wyraźnie wykształconymi, dużymi (jak na ten minerał) kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty na kontrastującym podłożu skalnym. Intensywność i czystość żółtej barwy również podnoszą wartość okazu. Ze względu na kruchość, okazy nieuszkodzone podczas pozyskiwania są znacznie wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalni Ruggles w USA, które dostarczyły dobrze zdefiniowanych, listewkowych kryształów. Wysokiej jakości mikrokryształy pochodzą również z kopalni Clara w Niemczech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów furkalitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Drobne, igiełkowe kryształy są niezwykle kruche i łatwo je uszkodzić. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy zawsze myć ręce po kontakcie z minerałem. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. Jako minerał uranu, jest silnie radioaktywny - należy ograniczyć ekspozycję i unikać wdychania pyłu. ## Przechowywanie Okazy furkalitu muszą być przechowywane w szczelnych, oznaczonych pojemnikach, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi. Najlepiej trzymać je w specjalistycznych klaserach na minerały promieniotwórcze. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może powodować blaknięcie.