Phosphogartrellite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Cu<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH,H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>

Fosfogartrellit to rzadki minerał wtórny z grupy tsumcoritu, będący uwodnionym fosforanem ołowiu, miedzi i żelaza, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy.

## Charakterystyka Fosfogartrellit jest rzadkim minerałem wtórnym należącym do grupy tsumcoritu. Chemicznie jest to uwodniony fosforan ołowiu, miedzi i żelaza. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Kryształy te często tworzą rozetkowe lub promieniste agregaty, a także cienkie naloty i skorupy na powierzchni skał. ## Właściwości fizyczne Kryształy fosfogartrellitu wykazują szklisty połysk. Są przezroczyste do przeświecających. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone, a jedynie obliczone na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej. Obliczona gęstość wynosi około 4.45 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten charakteryzuje się barwą od żółtozielonej do zielonej. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Fosfogartrellit został opisany po raz pierwszy w 1998 roku przez Wernera Krause, Klausa Belendorffa, Heinza-Jürgena Bernahrdta, Catherine McCammon, Herta Effenberger i Wernera Mikendę. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - jest fosforowym (Phospho) analogiem gartrellitu, który jest arsenianem. Nazwa gartrellit z kolei honoruje australijskiego kolekcjonera minerałów, Benjamina Gartrella.

Właściwości

Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnozielona
Gęstość
4.45
Łupliwość
Dobra wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja fosfogartrellitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana lub analiza chemiczna (EDS/WDS). Wstępne rozpoznanie opiera się na charakterystycznej formie (drobne, tabliczkowe kryształy w rozetkowych skupieniach), zielonkawej barwie i współwystępowaniu z innymi wtórnymi minerałami strefy utleniania. ## Odróżnianie od podobnych Fosfogartrellit jest wizualnie nieodróżnialny od gartrellitu, tsumcoritu i innych rzadkich fosforanów i arsenianów z tej grupy. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie analizy składu chemicznego, która pozwala określić dominację fosforu nad arsenem. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, cienkie i tabliczkowe, często o zarysie sześciokąta lub rombu. Zazwyczaj tworzą promieniste lub rozetkowe agregaty, a także cienkie powłoki na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Fosfogartrellit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) złóż polimetalicznych, bogatych w ołów, miedź i żelazo. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych minerałów kruszcowych (głównie galeny, chalkopirytu) w obecności roztworów bogatych w fosforany. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami, takimi jak segnityt, beudantyt, hidalgoit, karminit, skorodyt, anglesyt, goethyt, kwarc oraz z samym gartrellitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska tego bardzo rzadkiego minerału to: - Kopalnia Clara, dolina Rankach, Wolfach, Schwarzwald, Niemcy (miejsce typowe). - Kopalnia Guldener Hirsch, Schneeberg, Saksonia, Niemcy. - Kopalnia Preguiça, Sobral da Adiça, Moura, Portugalia.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów fosfogartrellitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, rozetkowymi skupieniami o intensywnej, zielonej barwie, kontrastujące z matrycą skalną. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, kluczowa jest ich obfitość na powierzchni okazu. Czystość i rozmiar pojedynczych kryształów mają mniejsze znaczenie, ponieważ są one z natury bardzo małe. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione okazy, uważane za najlepsze dla tego gatunku, pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Clara w Schwarzwaldzie w Niemczech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Ze względu na ekstremalną kruchość i niewielki rozmiar kryształów, kontakt mechaniczny (nawet miękką szczoteczką) jest wysoce ryzykowny. Użycie wody, zwłaszcza z detergentami, jest odradzane. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i zasadami, które mogą zniszczyć minerał. Kryształy są bardzo kruche i wrażliwe na ultradźwięki. Należy chronić okazy przed wstrząsami, uderzeniami i ścieraniem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych pojemnikach (typu micromount), aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Ekspozycja powinna odbywać się z dala od źródeł wibracji.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej