Phosphammite

Wzór chemiczny: (N³⁻H₄)₂(PO₃OH)

Fosfammit to bardzo rzadki, naturalnie występujący wodorofosforan amonu, znajdowany w złożach guana nietoperzy.

## Charakterystyka Fosfammit jest bardzo rzadkim minerałem z grupy fosforanów. Chemicznie jest to wodorofosforan amonu. Występuje w postaci kruchych, ziemistych lub pylastych skupień, a także jako drobne, słabo wykształcone kryształy. Jego wygląd jest niepozorny, najczęściej tworzy białe lub bezbarwne naloty i naskorupienia na skałach lub w materiale organicznym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest niezwykle miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest również bardzo lekki, o gęstości około 1.62 g/cm³. Kryształy, choć rzadkie, są zazwyczaj przeświecające i wykazują nieregularny lub nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Fosfammit jest zazwyczaj bezbarwny do białego. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian ani nazw handlowych, co jest typowe dla tak rzadkiego i nietrwałego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa "fosfammit" nawiązuje do jego składu chemicznego - zawiera fosforan (phosph-) oraz grupę amonową (-amm-). Minerał został po raz pierwszy opisany w 1870 roku. Miejsce typowe, z którego pochodzi pierwszy opisany materiał, to Earles Find nad jeziorem Rason w Australii Zachodniej. ## Zastosowania Ze względu na swoją skrajną rzadkość, nietrwałość i niepozorny wygląd, fosfammit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1
Rysa: Biała
Gęstość: 1.62
Przełam: Nieregularny/Nierówny
Przezroczystość: Prześwitujący
Układ krystaliczny: Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie fosfammitu w terenie jest trudne ze względu na jego niepozorny wygląd i rzadkość. Kluczowe cechy to występowanie w specyficznym środowisku (jaskinie, złoża guana), ekstremalna miękkość (twardość 1 w skali Mohsa) oraz rozpuszczalność w wodzie. Identyfikacja wymaga zazwyczaj zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi białymi, ziemistymi lub pylastymi minerałami wtórnymi występującymi w jaskiniach, takimi jak kalcyt, gips czy inne rzadkie fosforany. Fosfammit odróżnia się od nich przede wszystkim ekstremalną miękkością i reakcją na wodę. Gips jest twardszy (2 w skali Mohsa), a kalcyt znacznie twardszy (3) i reaguje z kwasem solnym. ## Formy kryształów Fosfammit rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. Zazwyczaj występuje w postaci skupień ziemistych, proszkowych, a także jako naskorupienia lub drobne, tabliczkowe kryształy o pokroju jednoskośnym.

Środowisko występowania

## Geneza Fosfammit jest minerałem pochodzenia organicznego. Powstaje w wyniku reakcji kwasu fosforowego, pochodzącego z rozkładu guana (odchodów ptaków lub nietoperzy), z amoniakiem uwalnianym w procesach gnilnych materii organicznej. Jest to typowy minerał wtórny tworzący się w suchym, jaskiniowym klimacie lub w obrębie złóż guana. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami i minerałami ewaporacyjnymi powstającymi w złożach guana. Do jego typowych asocjacji należą archerite, bifosfammit, brushyt, weddelit oraz gips. ## Lokalizacje Fosfammit jest minerałem bardzo rzadkim, znanym zaledwie z kilku miejsc na świecie. Poza lokalizacją typową w Earles Find w Australii Zachodniej, jego występowanie potwierdzono m.in. w jaskiniach na wyspie Reunion na Oceanie Indyjskim oraz w niektórych jaskiniach w RPA.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego minerału jak fosfammit, głównym kryterium wartości jest samo jego udokumentowane występowanie na matrycy skalnej. Okazy z widocznymi, nawet niewielkimi kryształami, są znacznie cenniejsze niż ziemiste naloty. Bogactwo występowania na okazie (ilość materiału) oraz dobrze udokumentowana lokalizacja również podnoszą jego wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Ze względu na ekstremalną rzadkość, nie ma "popularnych" stanowisk w sensie komercyjnym. Każdy okaz z potwierdzonej lokalizacji, takiej jak australijskie Earles Find czy jaskinie na wyspie Reunion, jest uważany za znaczący i pożądany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów fosfammitu absolutnie nie należy czyścić na mokro. Minerał jest rozpuszczalny w wodzie. Jedyną dopuszczalną metodą usuwania kurzu jest bardzo delikatne użycie miękkiego pędzelka lub zdmuchnięcie sprężonym powietrzem z dużej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi płynami, które go rozpuszczą. Minerał jest bardzo wrażliwy na wilgoć i powinien być przechowywany w suchym środowisku. Jako minerał bardzo miękki, jest podatny na wszelkie uszkodzenia mechaniczne, otarcia i zarysowania. ## Przechowywanie Fosfammit wymaga przechowywania w specjalistycznych warunkach. Najlepiej trzymać go w szczelnym, przezroczystym pudełku (perky box) z dala od źródeł wilgoci. Dobrą praktyką jest umieszczenie w gablocie lub pojemniku pochłaniacza wilgoci (np. żelu krzemionkowego).