Phosgenite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>2</sub>CO<sub>3</sub>Cl<sub>2</sub>

Fosgenit to rzadki minerał z grupy węglanów, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone, szkliste kryształy i charakterystyczną, żółtą fluorescencję w świetle UV.

## Charakterystyka Fosgenit jest rzadkim minerałem wtórnym, należącym do grupy węglanów. Tworzy charakterystyczne, pryzmatyczne lub tabliczkowe kryształy o kwadratowym przekroju, często zakończone płaskimi ścianami piramidy. Okazy bywają przezroczyste do przeświecających, o silnym, diamentowym lub tłustym połysku. Jego wyjątkową cechą jest intensywnie żółta fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno w fali długiej, jak i krótkiej), co stanowi kluczową cechę diagnostyczną. ## Właściwości fizyczne Fosgenit jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5-3. Jest to minerał bardzo gęsty, co jest typowe dla minerałów ołowiu - jego gęstość właściwa to około 6.13 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach. Jest kruchy, a jego przełam jest muszlowy. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane są kryształy bezbarwne, białe, szarawe lub bladożółte. Rzadziej przybiera odcienie różowawe, zielonkawe lub brązowe. Zabarwienie często jest nierównomierne. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa fosgenitu, nadana w 1820 roku przez Augusta Breithaupta, pochodzi od związku chemicznego - fosgenu (COCl₂). Nawiązuje ona do składu chemicznego minerału, który zawiera węgiel, tlen i chlor. Pierwsze opisane okazy pochodziły z kopalni Gibbas (znanej też jako kopalnia Cromford) w Derbyshire w Anglii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i kruchość, fosgenit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Diamentowy do tłustego
Rysa
Biała
Gęstość
6.13
Łupliwość
Dobra wg {110}, wyraźna wg {001}
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną fosgenitu jest jego intensywna, żółta fluorescencja w świetle UV. Inne pomocne cechy to wysoka gęstość (okaz jest zaskakująco ciężki jak na swój rozmiar), diamentowy połysk, kwadratowy przekrój kryształów oraz reakcja z kwasami (gwałtownie musuje). Jest też bardzo miękki. ## Odróżnianie od podobnych Fosgenit bywa mylony z cerusytem, z którym często współwystępuje. Cerusyt jednak zazwyczaj tworzy inne formy kryształów (często w formie bliźniaków siatkowych) i nie wykazuje tak silnej żółtej fluorescencji. Można go też pomylić z anglesytem, który jednak nie reaguje z kwasem solnym na zimno. ## Formy kryształów Kryształy fosgenitu są zazwyczaj dobrze wykształcone, o pokroju krótkosłupowym, grubotabliczkowym lub pryzmatycznym. Charakterystyczny jest ich kwadratowy przekrój. Występują jako pojedyncze kryształy lub w formie skupień ziarnistych i mas zbitych.

Środowisko występowania

## Geneza Fosgenit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) kruszcowych złóż ołowiu. Tworzy się w wyniku reakcji wód zawierających chlorki z innymi minerałami ołowiu, takimi jak galena czy cerusyt. Jest typowym minerałem dla środowisk suchych i zasolonych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z cerusytem i anglesytem. Towarzyszą mu również inne minerały strefy utleniania, takie jak galena, laurionit, paralaurionit, matlockit, sfaleryt, smithsonit i hemimorfit. ## Lokalizacje Historycznie ważne stanowiska to kopalnia Cromford w Derbyshire (Anglia) oraz Laurion (Grecja). Najsłynniejsze i największe kryształy pochodzą z kopalni Monteponi na Sardynii (Włochy). Inne znane lokalizacje to Tsumeb (Namibia), Broken Hill (Australia), kopalnia Touissit (Maroko) oraz liczne stanowiska w Arizonie i Kalifornii (USA). W Polsce stwierdzono jego występowanie w niewielkich ilościach w kopalniach rejonu bytomskiego na Górnym Śląsku.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są duże, dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o wyraźnym połysku i atrakcyjnej barwie (np. lekko winno-żółtej). Szczególnie poszukiwane są okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Sardynia czy Laurion. Ważna jest również estetyczna kompozycja z minerałami towarzyszącymi (np. cerusytem) oraz brak uszkodzeń. ## Ceny rynkowe Ceny fosgenitu są bardzo zróżnicowane. Małe, pojedyncze kryształy lub okazy mikromount można nabyć za kilkadziesiąt do kilkuset złotych. Dobrej jakości miniatury z Namibii czy Maroka kosztują od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe, duże i dobrze uformowane kryształy z klasycznych stanowisk, jak Sardynia, mogą osiągać ceny rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych lub więcej na aukcjach kolekcjonerskich. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy z kopalni Monteponi na Sardynii, skąd pochodzą duże, przezroczyste kryształy. Wysoko cenione są również fosgenity z Tsumeb w Namibii oraz z kopalni Touissit w Maroku. Historyczne okazy z Laurion w Grecji i Derbyshire w Anglii również są bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Fosgenit jest bardzo wrażliwy na chemikalia i zmiany temperatury. Do czyszczenia należy używać wyłącznie wody destylowanej i bardzo miękkiego pędzelka, usuwając kurz i luźne zabrudzenia z najwyższą ostrożnością. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na kwasy, które powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy chronić go przed nagłymi zmianami temperatury, które mogą powodować pęknięcia. Długotrwała ekspozycja na światło słoneczne nie jest zalecana. Ze względu na zawartość ołowiu, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po kontakcie z minerałem. ## Przechowywanie Okazy fosgenitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Należy chronić je przed wilgocią i kurzem. Ze względu na jego kruchość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej