Phillipsite-Na

Wzór chemiczny: Na<sub>6</sub>(Si<sub>10</sub>Al<sub>6</sub>)O<sub>32</sub>·12H<sub>2</sub>O

Phillipsyt-Na to uwodniony glinokrzemian sodu z grupy zeolitów, tworzący charakterystyczne, krzyżowe bliźniaki i sferolityczne agregaty.

## Charakterystyka Phillipsyt-Na jest minerałem z grupy zeolitów, należącym do szeregu phillipsytu. Tworzy kryształy o pokroju słupkowym lub tabliczkowym, które niemal zawsze występują w formie charakterystycznych bliźniaków penetracyjnych, przypominających krzyże. Często formuje także promieniste lub sferolityczne agregaty, a niekiedy naskorupienia i wypełnienia pęcherzy w skałach wulkanicznych. Kryształy są zazwyczaj niewielkie, rzadko przekraczając kilka milimetrów długości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4-4.5 w skali Mohsa. Jest stosunkowo lekki, z gęstością około 2.2 g/cm³. Połysk jest szklisty, a minerał bywa przezroczysty do przeświecającego. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Phillipsyt-Na jest najczęściej bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie żółtawe, szarawe lub czerwonawego. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a klasyfikacja w obrębie szeregu phillipsytu opiera się na dominującym kationie (sód, potas, wapń). ## Historia i nazwa Nazwa "phillipsyt" została nadana w 1825 roku przez Armanda Lévy'ego na cześć Williama Phillipsa (1775-1829), angielskiego mineraloga i jednego z założycieli Londyńskiego Towarzystwa Geologicznego. Przedrostek "-Na" został dodany w 1997 roku przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w ramach reformy nazewnictwa zeolitów, aby wskazać sód jako dominujący kation pozasieciowy w tym konkretnym minerale szeregu. ## Zastosowania Zeolity, w tym phillipsyt, mają potencjalne zastosowania jako sita molekularne, katalizatory i w procesach wymiany jonowej, na przykład do oczyszczania wody. Okazy phillipsytu-Na mają znaczenie głównie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.2
Łupliwość
Dobra wg {010}, słaba wg {100}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najbardziej charakterystyczną cechą phillipsytu-Na są jego formy krystaliczne - typowe bliźniaki penetracyjne, często o kształcie krzyża, oraz promieniste agregaty. Występowanie w pęcherzach pomigdałowych w skałach wulkanicznych (np. bazaltach) jest również silną wskazówką diagnostyczną. Reaguje z kwasem solnym, żelując. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi zeolitami, takimi jak harmotom (który zawiera bar i jest znacznie gęstszy) czy chabazyt (który tworzy inne formy kryształów, często pseudo-sześcienne). Analiza chemiczna jest często konieczna do pewnego odróżnienia od innych członków szeregu phillipsytu (phillipsytu-K i phillipsytu-Ca). ## Formy kryształów Kryształy są pryzmatyczne, wydłużone wzdłuż osi a. Prawie zawsze występują jako bliźniaki penetracyjne, tworząc formy przypominające krzyż lub podwójny krzyż. Często tworzą kuliste, promieniste agregaty (sferolity) lub włókniste skupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Phillipsyt-Na jest minerałem niskotemperaturowym. Powstaje głównie w wyniku działalności hydrotermalnej w pęcherzach i szczelinach w skałach wulkanicznych, zwłaszcza w bazaltach i fonolitach. Tworzy się również w wyniku przeobrażenia tufów wulkanicznych w środowisku zasolonych jezior alkalicznych oraz jako minerał autogeniczny w osadach głębokomorskich. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi zeolitami, takimi jak chabazyt, analcym, natrolit, a także z kalcytem i apofyllitem. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska phillipsytu-Na znajdują się w wielu miejscach na świecie. Występuje w bazaltach płaskowyżu Columbia w Oregonie (USA), w okolicach Wezuwiusza i na Sycylii (Włochy), w skałach wulkanicznych Owernii (Francja) oraz w pęcherzach bazaltowych w hrabstwie Antrim (Irlandia Północna). Znajdowany jest także w osadach jeziornych, np. w Lake Tecopa w Kalifornii (USA).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i wyraźnymi bliźniakami, zwłaszcza tworzącymi estetyczne, krzyżowe formy. Ważna jest również wielkość kryształów oraz ich umiejscowienie na matrycy skalnej. Okazy przezroczyste i bezbarwne są preferowane, podobnie jak te tworzące atrakcyjne, kuliste agregaty. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji we Włoszech, szczególnie z okolic Wezuwiusza i Sycylii (np. Aci Castello). Wysokiej jakości sferolityczne agregaty znajdowane są w bazaltach w stanie Oregon w USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, można użyć wody destylowanej, unikając długotrwałego moczenia. Należy pozwolić okazowi całkowicie wyschnąć w temperaturze pokojowej. ## Czego unikać Phillipsyt-Na jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, środków chemicznych oraz wysokich temperatur, które mogą spowodować odwodnienie i zniszczenie struktury minerału. Jako minerał stosunkowo miękki, jest podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego. Najlepiej trzymać go w zamkniętym pudełku lub gablocie, aby chronić delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej